ਚਿੱਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਹੈ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਸੌਖਣੇਪਣ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸੁੰਦਰੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਮਾਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਇਥੇ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਰਹਾਂਗਾ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ, ਉੱਚਤ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਅਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਚੌਰਾਨਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੇ, ਤਦ ਰਾਮ, ਜੋ ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਨ, ਨੇ ਮੈਥਿਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮੰਡਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵਿਖਾਈ, ਜਿਸਦੇ ਪਾਣੀ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨ। ਕਮਲ-ਨੈਣ ਰਾਮ ਨੇ, ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਦੇਖ ਮੰਡਾਕਿਨੀ ਨਦੀ, ਕਿੰਨੀ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੇਤਲੇ ਟਾਪੂ, ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਬਗਲਾਂ ਦੀ ਚਲ-ਚਲਾਹਟ, ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਦੇਖ, ਇਹ ਨਦੀ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲਦਿਆਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਕਮਲ-ਕੁੰਡੀਆਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਹੋਵੇ।” “ਜੋ ਥਾਂ ਜਿਥੇ ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਪਾਣੀ ਗੰਦਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਖੁਸ਼ੀ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਇਥੇ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਚਮੜੇ ਅਤੇ ਛਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਤਪस्वੀ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਡਾਕਿਨੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੈਣ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਉੱਚੇ ਸੰਕਲਪਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਠੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਉੱਚੇ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੇਖ, ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨੱਚ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਪੱਤੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹਨ।” “ਇਹ ਮੰਡਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਕਦੇ ਮੋਤੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਰੇਤਲੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਤੇ ਕਦੇ ਕਈ ਸਿੱਧ ਪੁਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਣਯੋਗ ਹੈ। ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਰਥਾਂਗ-ਉਚਾਰਕ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਸੁਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।” “ਹੇ ਸੁੰਦਰੇ, ਚਿੱਤਰਕੂਟ ਅਤੇ ਮੰਡਾਕਿਨੀ ਦੀ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਮਨੋਹਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਆ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਨਦੀ ਦੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੀਏ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧ, ਸੰਯਮੀ, ਤਪस्वੀ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।” “ਹੇ ਸੀਤੇ, ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਵਾਂਗ, ਤੂੰ ਵੀ ਮੰਡਾਕਿਨੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ, ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਜਲ-ਨੀਂਫਾਂ ਨੂੰ ਡੁੱਬਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ। ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਸਮਝਿਆ ਕਰ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਸਰਯੂ ਵਾਂਗ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਵਿਦੇਹ ਕੁਮਾਰੀ, ਮੇਰੀ ਸਹਾਇਕ ਹੈਂ; ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ। ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਹਦ, ਮੂਲ ਅਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ, ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਜ ਦੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋ।” “ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਨਦੀ ਵੇਖੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਹਾਥੀ, ਸਿੰਘ, ਬਾਂਦਰ ਪਾਣੀ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਮ, ਜੋ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੀ ਵਧਾਈ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰਕੂਟ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਅੰਜਨ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪਚਾਨਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਹੋਈ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਚਿੱਤਰਕੂਟ ਦੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਾਸ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ, ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, “ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਇਹ ਸੁਆਦਲੇ ਹੈ, ਇਹ ਅੱਗ 'ਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।” ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਉਹ ਇੱਥੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਧੂੜ ਅਤੇ ਸ਼ੋਰ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਭਾਰੀ ਸ਼ੋਰ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਆਪਣੇ ਮੁਖੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਏ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਸ ਫੌਜ ਦੇ ਉਠਾਏ ਹੋਏ ਸ਼ੋਰ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸੁਮੀਤਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਦੇਖ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇੱਥੇ ਕਿੰਨਾ ਭਿਆਨਕ, ਗੂੰਜਦਾਰ, ਡਰਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਾਲਾ ਸ਼ੋਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਨ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਭੈਂਸ, ਜੋ ਸਿੰਘਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਏ ਹਨ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਹੋਵੇ; ਹੇ ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ।” “ਇਹ ਪਹਾੜ ਤਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੱਚਾਈ ਜਾਣ।” ਤਦ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਸ਼ਾਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਫੌਜ, ਰਥਾਂ ਦੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਭਾਈ, ਅੱਗ ਬੁਝਾ ਦੇ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦੇ; ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੜ੍ਹਾ, ਤੀਰ ਅਤੇ ਬਕਤਰ ਤਿਆਰ ਕਰ।” ਤਦ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖ—ਇਹ ਫੌਜ ਕਿਸ ਦੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ?” ਰਾਮ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭੜਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਫੌਜ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਰਾਜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਅਤੇ ਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਤ, ਸਾਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।