ਜਦ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੈਨਾ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਟਾਪਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡੀ ਧੂੜ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਛਾ ਗਈ। ਹਵਾ ਉਸ ਧੂੜ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਉਪਕਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਵੇਖੋ, ਇਹ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਥਾਂ, ਕਾਬਲ ਚਲਾਕ ਰਥਚਾਲਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੰਘ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।” ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਮੋਰ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਉਹ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਮਨਮੋਹਕ ਲੱਗੀ—ਇਹ ਸਾਫ਼ ਦਿੱਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਤਪਸਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਹੋਵੇ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਰਣ ਆਪਣੇ ਜੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, “ਸਾਡੀ ਮਹਾਨ ਫੌਜ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੋ ਬਬਰ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਭਰਾ—ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਣ।” ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੋਧੇ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਧੂੰਆਂ ਉਠਦਾ ਵੇਖਿਆ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧੂੰਏ ਦਾ ਲੰਮਾ ਥੰਮ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਜਿਥੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ-ਲਕਸ਼ਮਣ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹਨ।” ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜੇਕਰ ਇਹ ਦੋ ਬਬਰ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਿਹੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਤਪਸਵੀ ਹੋਣਗੇ।” ਸਭ ਦੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੋ; ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਨਾ ਵਧੇ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਦਰਨੀਅ ਗੁਰੂ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖਿਆ, ਜਿੱਥੋਂ ਧੂੰਆ ਉੱਠ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਫੌਜ, ਜੋ ਉਥੇ ਠਹਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਧੂੰਏ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤਿਰਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਹੋਇਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ, ਜੋ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਤੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਚੀ ਨੂੰ ਦਿਵਿ-ਨਗਰੀ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਿਖਾਏ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਸੁਮਧੁਰੇ! ਰਾਜ ਗੁਆਉਣ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਪਹਾੜ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਵੇਖੋ, ਇਹ ਪਹਾੜ ਕਿੰਨਾ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।” “ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਚੋਟੀਆਂ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗੀਆਂ, ਕੁਝ ਤਾਜ਼ਾ ਲਹੂ ਵਾਂਗ ਲਾਲ, ਕੁਝ ਪੀਲੀਆਂ ਜਾਂ ਗੁਲਾਬੀ, ਤੇ ਕੁਝ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ-ਚੰਗੇ ਹਨ।” “ਇਹ ਪਹਾੜ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਰਣਾਂ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਬੱਘਿਆਂ, ਰੀਛਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਇੱਥੇ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਉੱਡਦੇ ਹਨ।” “ਇੱਥੇ ਆਮ, ਜੰਬੂ, ਅਸਣ, ਲੋਧਰ, ਪ੍ਰਿਯਾਲ, ਕਠਲ, ਧਾਵਾ, ਅੰਕੋਲਾ, ਭਵਯਤਿਨੀਸ਼ਾ, ਬੈਲ, ਟਿੰਡੂਕ ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕਾਸ਼ਮਰ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਵਰੁਣ, ਮਧੂਕ, ਤਿਲਕ, ਬੇਰੀ, ਆਵਲੇ, ਨੀਪ, ਵੈਤ੍ਰ, ਧਨਵਨ ਅਤੇ ਬੀਜਕ ਰੁੱਖ ਵੀ ਹਨ।” “ਇਹ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ-ਫਲ ਲਾਏ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਪਹਾੜ ਸੋਹਣਾਪਨ ਵਿੱਚ ਖਿੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਵੇਖੋ, ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਆਸ਼ਚਰਜਜਨਕ ਕਿੰਨਰ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।” “ਵੇਖੋ, ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਟੰਗੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਵਸਤ੍ਰ—ਇਹ ਵਿਦਿਆਧਰੀਆਂ ਦੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਝਰਨੇ, ਚਸ਼ਮੇ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਪਹਾੜ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲਾ ਰਸ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।” “ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਹਵਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਕੌਣ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ? ਜੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਈ ਪਤਝੜ ਤੱਕ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਰਹਾਂ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਾਏਗਾ।” “ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫੁੱਲ-ਫਲ ਹਨ, ਕਈ ਰੰਗੀਨ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ, ਕਈ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ।” “ਇਸ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਫਲ ਮਿਲੇ ਹਨ: ਇੱਕ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਦੂਜਾ, ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਕੀ ਤੂੰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨ-ਵਚਨ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸਯਮ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਹੀ ਹੈਂ?” “ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸੀ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਮੰਨਿਆ ਹੈ: ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਆਤਮਿਕ ਲਾਭ ਲਈ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਰੰਗਾਂ—ਨੀਲੇ, ਪੀਲੇ, ਚਿੱਟੇ, ਲਾਲ—ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।” “ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਦ ਜੜੀਆਂ ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਹਾੜ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਲਕੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲੌਆਂ ਹੋਣ। ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਘਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਕੁਝ ਬਾਗਾਂ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਕੁਝ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।” “ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਉਭਰ ਆਇਆ ਹੋਵੇ; ਇਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਮੰਗਲਮਈ ਦਿਸ ਰਹੀ ਹੈ। ਵੇਖੋ, ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਕੁਸ਼ਠ, ਪੁੰਨਾਗ, ਅਸ਼ੋਕ, ਭੂਰਜ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।” “ਵੇਖੋ, ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ, ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਨੀਆਂ ਤੇ ਕੁੱਟੀਆਂ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਵਿਖੇ ਪਏ ਹਨ। ਇਹ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਜੜੀਆਂ, ਫਲ-ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਦੇ ਦੇਵ-ਵਾਸੀ ਕਮਲ-ਭਰੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੀ ਸੋਹਣੀਤਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਰਲੇ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ, ਜਦਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਰਾਮ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ।