ਦੱਖਣ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਫਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਜੰਗਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁੰਨ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਂਗ ਭੀੜ-ਭਾੜ ਵਾਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡੀ ਧੂੜ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾ ਉਸਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਵੇਖੋ, ਇਹ ਰਥਾਂ, ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਖਿੱਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਰਥਚਾਲਕਾਂ ਵਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਡਰੇ ਹੋਏ ਸੋਹਣੇ ਮੋਰ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਓਟ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨਮੋਹਣੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਆਵਾਸ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੋਵੇ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਿਰਣ ਆਪਣੇ ਜੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਸਰਵੋਤਮ ਸੈਨਿਕ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੋ ਸ਼ੇਰ-ਸਮਾਨ ਨਰ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਲੱਭ ਸਕਣ। ਭਰਤ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ ਸੂਰਵੀਰ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉੱਠ ਰਹੀ ਧੂੰਆਂ ਵੇਖੀ। ਧੂੰਏਂ ਦਾ ਲੰਮਾ ਬੱਦਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਉੱਥੇ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਾਘਵ ਉੱਥੇ ਹਨ।" ਜੇਕਰ ਉਹ ਦੋ ਸ਼ੇਰ-ਸਮਾਨ ਯੁਵਰਾਜ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਤਪਸਵੀ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਏ, ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੱਤ੍ਰੁ-ਸੈਨਾ-ਵਿਧਵੰਸਕ ਭਰਤ ਨੇ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੋ; ਕੋਈ ਅੱਗੇ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਂਗਾ।" ਭਰਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਖੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਭਰਤ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਉੱਥੇ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖਦੇ ਜਿੱਥੇ ਧੂੰਆ ਉੱਠ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਰਤ ਵਲੋਂ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ, ਅੱਗੇ ਉੱਠਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਕਿ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤਿਰਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਿਅ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਚਿਰ ਤੱਕ ਵੱਸੇ ਰਹੇ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰੀ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉੱਥੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦਿਖਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਚੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਗਰ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ। "ਹੇ ਸੁਮਧੁਰੇ, ਰਾਜ ਗੁਆਚ ਜਾਣ ਜਾਂ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਪਹਾੜ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਵੇਖੋ, ਇਹ ਪਹਾੜ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਚੋਟੀ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੁਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ ਹਨ। ਕੁਝ ਚੋਟੀਆਂ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗੀਆਂ, ਕੁਝ ਤਾਜ਼ੇ ਲਹੂ ਵਰਗੀਆਂ, ਕੁਝ ਪੀਲੀਆਂ ਜਾਂ ਲਾਲ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਧੁੱਪ ਜਾਂ ਕੇਤਕਾ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਖਣਿਜ-ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਿਰਣਾਂ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਬੱਘਿਆਂ, ਰੀਛਾਂ, ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਆਮ, ਜਾਮੁਨ, ਅਸਨ, ਲੋਧਰ, ਪ੍ਰਿਯਾਲ, ਕਠਲ, ਧਾਵਾ, ਅੰਕੋਲਾ, ਭਵਯਤਿਨੀਸ਼, ਬੈਲ, ਟਿੰਡੂ ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕਾਸਮਰੀ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਵਰੁਣ, ਮਧੂਕ, ਤਿਲਕ, ਬੇਰੀ, ਆਵਲਾ, ਨੀਪ, ਵੇਤ੍ਰ, ਧਨਵਨ ਅਤੇ ਬੀਜਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਹਨ। ਇੰਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ, ਮਿੱਠੀ ਛਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪਹਾੜ ਸੋਭਾ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਸੁਮਧੁਰੇ, ਇਹ ਅਚੰਭਤ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਿਨਰ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੋਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਹਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਹਨ। ਝਰਨਿਆਂ, ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਪਹਾੜ ਹਰ ਥਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧਤ ਗੰਦ ਪਾ ਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੋਵੇ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਹਵਾ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਨੱਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਕੌਣ ਖੁਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ? ਜੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਈ ਪਤਝੜ ਤੱਕ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕੇ, ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਾਂ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ। ਇਸ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਫਲ ਮਿਲੇ ਹਨ—ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਵੈਦੇਹੀ, ਕੀ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਉੱਤੇ ਵੱਸ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਨੰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈਂ? ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹੋ ਹੀ ਅਮਰਤਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਆਤਮਿਕ ਲਾਭ ਲਈ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਫੈਲੀਆਂ ਚਟਾਣਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ—ਨੀਲਾ, ਪੀਲਾ, ਚਿੱਟਾ, ਤੇ ਲਾਲ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਲੌਆਂ। ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਘਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਕੁਝ ਬਾਗਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਕੁਝ, ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ, ਇੱਕ ਹੀ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਹੋਵੇ; ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੀ ਚੋਟੀ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਹਰ ਦਿਸਾ ਵਿੱਚ, ਮੰਗਲਮਈ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਵੇਖ, ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਸੈਜਾਂ ਕੁਸ਼ਠ, ਪੁੰਨਾਗ, ਅਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਭੂਰਜ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਬਿਛੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ।