ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੈਨਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚਲਦੇ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੰਤਰੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸਾਡੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਹ ਥਾਂ ਆ ਗਏ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।" ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵਗ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਰੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।" ਭਾਰਤ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲ ਝਾੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਬਿਲਕੁਲ ਐਸਾ ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਘਟਣ 'ਤੇ ਬੱਦਲ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਾ ਦੇਖ, ਜਿੱਥੇ ਕਿੰਨਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਰਣ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਮਕਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਖਿਲਰੇ ਹੋਏ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਰਣ ਆਪਣੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਗੰਧੀ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਈ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਖਣ ਦੇ ਲੋਕ ਚਮਕਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜੰਗਲ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁੰਨ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਂਗ ਭੀੜ-ਭਾੜ ਵਾਲਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਟਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਉੱਡ ਰਹੀ ਧੂੜ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਹਵਾ ਉਸਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਵੇਖ, ਕਿੰਨੇ ਰਥ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਮਾਹਰ ਰਥੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਹਨ।" ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਪਰੰਤੂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਮੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਓਟ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮੋਹਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਈ ਤਪੋਵਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੋਵੇ।" ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਰਣ ਆਪਣੇ ਜੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਸੁੰਦਰ ਲੱਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, "ਸਾਡੀ ਸੈਨਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਖੋਜ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੋ ਸ਼ੇਰ-ਵਰਗੇ ਭਰਾ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਲੱਭ ਸਕੀਏ।" ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉਤੇ ਯੋਧੇ ਹਥਿਆਰ ਫੜਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧੂੰਆਂ ਉਠਦਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉੱਥੇ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਰਾਘਵ ਇੱਥੇ ਹਨ।" ਜੇਕਰ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਜਿਹੜੇ ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਈ ਤਪਸਵੀ ਹੋਣਗੇ। ਸਭ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇੱਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰੋ, ਕੋਈ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਦਰਨੀਯ ਅਚਾਰਯ ਜੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਫੌਜ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੜੀ ਰਹੀ, ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਉਸ ਧੂੰਏਂ ਵੱਲ ਟਿਕਾਈ। ਫੌਜ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਜਾਗ ਪਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਤਿਰਾਨਵੇਂ ਸੱਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਖੋਇਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੇ ਅਚੰਭਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਖਾਏ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਸੁਭਾਵਨਤੀ! ਰਾਜ ਗੁਆਉਣ ਜਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੇਖ, ਕਿੰਨੇ ਪਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।" "ਕੁਝ ਚੋਟੀਆਂ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗੀਆਂ, ਕੁਝ ਤਾਜ਼ਾ ਲਹੂ ਵਰਗੀਆਂ, ਕੁਝ ਪੀਲੀਆਂ ਜਾਂ ਲਾਲ, ਤੇ ਕੁਝ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਕੇਤਕਾ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਅੱਗ ਦੀ ਲੋਹ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਪੂਰਾ ਪਹਾੜ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਇਸ ਪਹਾੜ 'ਚ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਰਣ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਸ਼ੇਰ, ਰੀਛ ਤੇ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜ ਆਮ, ਜੰਬੂ, ਅਸਨ, ਲੋਧਰ, ਪ੍ਰਿਯਾਲ, ਕਠਲ, ਧਵਾ, ਅੰਕੋਲਾ, ਭਵਯਤਿਨੀਸ਼, ਬਿਲਵ, ਟਿੰਡੂਕ ਅਤੇ ਬਾਂਸਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਇੱਥੇ ਕਾਸ਼ਮਰੀ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਵਰੁਣ, ਮਧੂਕ, ਤਿਲਕ, ਬਦਰੀ, ਆਵਲਾ, ਨੀਪ, ਵੇਤ੍ਰ, ਧਨਵਨ ਤੇ ਬੀਜਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਛਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ, ਦੇਖੋ, ਕਿੰਨਰ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੋਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ। ਇਹ ਥਾਵਾਂ ਵਿਦਿਆਧਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾਂ ਹਨ।" "ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਝਰਨੇ, ਚਸ਼ਮੇ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪੂਰਾ ਪਹਾੜ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਹਵਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਕਈ ਪਤਝੜਾਂ ਤੱਕ ਵੱਸਾਂ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਖਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਕਈ ਪਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹਦੀ ਸੋਭਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ!