ਧਰਮਾਤਮਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਗੂੰਜਦੀ ਚਤੁਰੰਗੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਚਲ ਪਏ। ਭਰਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਜੋ ਮਾਨੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਰਗੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਵਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਕਿ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੰਮਾ ਰਾਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਰਥ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਭਰਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਦਿਸਦਾ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਸੀਂ ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਰਹੀ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜੀ, ਇਹ ਹੈ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ, ਅਤੇ ਦੂਰੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਘਾੜਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਸੁਹਾਵਨੇ ਢਲਾਣਾਂ 'ਤੇ ਮੇਰੇ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਪੈਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਇਹ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲ ਗਵਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਘਟਣ 'ਤੇ ਬੱਦਲ ਪਾਣੀ ਵਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਵੇਖੋ, ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਜਿੱਥੇ ਕਿੰਨਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮਕਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਵਣ ਨਾਲ ਉੱਡਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਈ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਖਣ ਦੇ ਲੋਕ ਚਮਕਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਜੰਗਲ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁੰਨ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਭੀੜ ਹੋਵੇ। ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡੀ ਧੂੜ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਉਸਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਮਾਨੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਵੇਖ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਇਹ ਰਥ, ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਸਾਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਸੋਹਣੇ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਮੋਰ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਓਟ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਨਮੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵਾਸਥੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਦਾ ਰਾਸਤਾ ਹੋਵੇ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਿਰਣ ਆਪਣੇ ਜੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।" "ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੋ ਸ਼ੇਰ-ਸਮਾਨ ਭਰਾ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਣ।" ਭਰਤ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੋਧੇ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਉਠਦੀ ਹੋਈ ਧੂੰਆਂ ਵੇਖੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਉਥੇ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ; ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਇੱਥੇ ਹਨ।" "ਜੇਕਰ ਉਹ ਦੋ ਸ਼ੇਰ-ਸਮਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਹਰ ਕੋਈ ਸਹਿਮਤ ਸੀ, ਸੁਣ ਕੇ ਭਰਤ ਨੇ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰੁਕੋ, ਕੋਈ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਦਰਨੀਯ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਉਸ ਥਾਂ ਟਿਕਾਈ ਜਿੱਥੋਂ ਧੂੰਆਂ ਉਠ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਰਤ ਦੁਆਰਾ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਧੂੰਏਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤਿਰਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਖਿੱਚ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦਿਖਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਚੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਗਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸੁਭਾਵਣੀ, ਰਾਜ ਗੁਆਉਣ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੋਟ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਹਾਵਣੀ ਪਹਾੜੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਵੇਖੋ, ਇਹ ਪਹਾੜ ਕਿੰਨੇ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਚੋਟੀ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਖਨੀਜਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ ਹਨ।" "ਕਈ ਚੋਟੀਆਂ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗੀਆਂ, ਕੁਝ ਤਾਜ਼ਾ ਲਹੂ ਵਰਗੀਆਂ, ਕੁਝ ਪੀਲੀਆਂ ਜਾਂ ਲਾਲ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਫੁੱਲਾਂ, ਧੁੱਪ ਜਾਂ ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਅੱਗ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਖਨੀਜਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਇਹ ਪਹਾੜ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਿਰਣਾਂ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਸ਼ੇਰਾਂ, ਰੀਛਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਥੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਪਹਾੜ ਰੌਣਕ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਇੱਥੇ ਆਮ, ਜੰਬੂ, ਅਸਨ, ਲੋਧਰ, ਪ੍ਰਿਆਲ, ਕਠਲ, ਧਵਾ, ਅੰਕੋਲਾ, ਭਵਯਤਿਨੀਸ਼ਾ, ਬਿਲ, ਟਿੰਡੂਕ ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ। ਕਾਸਮਰੀ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਵਰੁਣ, ਮਧੂਕ, ਤਿਲਕ, ਬੈਰ, ਆਵਲਾ, ਨੀਪ, ਵੈਤ੍ਰ, ਧਨਵਨ ਅਤੇ ਬੀਜਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਹਨ।" "ਇਹ ਰੁੱਖ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਹਾਵਣੀ ਛਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਹਾੜੀ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ, ਵੇਖੋ, ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਆਦਰਜੋਗ ਕਿੰਨਰ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਵੇਖੋ, ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਹਨ—ਇਹ ਵਿਦਿਆਧਰ ਸਤੀਆਂ ਦੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਹਨ।" "ਝਰਨਿਆਂ, ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਪਹਾੜ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧੀ ਰਸ ਵਗਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਹਵਾ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੌਣ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ?