ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ, ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਹਨ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਮਾਣ ਵਾਲੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ ਵੀ ਪੈਦਲ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਫਿਰ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲ ਪਈਆਂ। ਭਰਤ, ਜੋ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਚਾਨਣ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਉਗਦੇ ਸਵੇਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸੁੰਦਰ ਪਲੰਕੀਂ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਫੌਜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਰਥ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਐਸੇ ਵਧੀ ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਉਠਦਾ ਘਣ ਬੱਦਲ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘੇ, ਜਿੱਥੇ ਹਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵਾਫਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੂਰਲੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਭਰਤ ਦੀ ਉਹ ਫੌਜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਭਰੇ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਯੋਧੇ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਰਣਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਬਾਨਵੇਂ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਅੱਗੇ ਵਧੀ, ਤਾਂ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਭੱਜ ਪਏ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਝੁਰਮਟਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਭਾਲੂ, ਚਿੱਤਲ ਅਤੇ ਕਲਗੇ ਵਾਲੇ ਹਰਣ ਵੇਖੇ ਗਏ। ਧਰਮਾਤਮਾ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਤੇ ਗੂੰਜਦੀ ਚਤੁਰੰਗੀਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਭਰਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਫੌਜ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਵਾਹਨ ਥਕ ਗਏ, ਤਦ ਭਰਤ ਨੇ ਮਹਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਸੀਠ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਉਹ ਥਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਂ ਜੋ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦਰਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਰੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗੂੜ੍ਹਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਲੋਂ ਰੌਂਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਦਰੱਖਤ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲ ਝਾੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਗਰਮੀ ਥਮਣ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਵੇਖੋ, ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਾ ਜਿੱਥੇ ਕਿੰਨਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਰਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮਕਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੱਜਦੇ ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਪਵਨ ਵਾਂਗ ਹਲਚਲ ਕਰਦੇ, ਪਤਝੜ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਖਣ ਦੇ ਲੋਕ ਚਮਕਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੰਗਲ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁੰਨ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਭੀੜ ਹੋਵੇ। ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡੀ ਧੂੜ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਉਸਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।" "ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਵੇਖੋ, ਇਹ ਰਥ, ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਸਾਰਥੀਆਂ ਵਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਡਰੇ ਹੋਏ ਸੋਹਣੇ ਮੋਰ ਚੁਸਤਾਈ ਨਾਲ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਨਮੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਰਣ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਸਰਬੋਤਮ ਸੈਨਾ ਜਾਏ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੋ ਬਬਰ-ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਪੁਰਸ਼, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਣ।" ਭਰਤ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੋਧੇ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਤੇ ਉਥੇ ਉੱਠਦਾ ਧੂੰਆ ਵੇਖਿਆ। ਧੂੰਏਂ ਦਾ ਰੋਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਜਿਥੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਇੱਥੇ ਹਨ।" "ਜੇ ਉਹ ਦੋ ਬਬਰ-ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਤਪਸਵੀ ਹਨ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਈਆਂ, ਸੁਣ ਕੇ ਭਰਤ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਦਲ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੋ, ਕੋਈ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਆਦਰਨੀਯ ਅਧਿਆਪਕ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਸਭ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਜਦਕਿ ਭਰਤ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਉਥੇ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖਿਆ ਜਿੱਥੇ ਧੂੰਆ ਉੱਠ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਰਤ ਵਲੋਂ ਫੌਜ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਣ ਤੇ, ਉਹ ਫੌਜ, ਜੋ ਧੂੰਏਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੱਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਤਿਰਾਨਵੇਂ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰੀ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਉੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਖਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਚੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ। "ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ, ਨ ਰਾਜ ਗੁਆਉਣ ਦਾ ਦੁੱਖ, ਨ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜਾ — ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਹਾਵਣਾ ਪਹਾੜ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਵੇਖ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ, ਇਹ ਪਹਾੜ, ਜਿੱਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੁਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।