ਭਾਰਤ ਨੇ ਗਹਿਰੀ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਮਾਤਾ ਕੈਕੇਈ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਮਨੁੱਖ-ਸ਼ੇਰ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਞ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਸਿਧਾਰ ਗਏ।” ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਜਾਣੋ—ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ, ਅਕਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਅਹੰਕਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ, ਰਾਜ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਬਾਹਰੋਂ ਉੱਚੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਨੀਚ ਹੈ।” ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕਰੂੜ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਉੱਤੇ ਆਈ ਇਸ ਵੱਡੀ ਬਿਪਤਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ-ਸ਼ੇਰ ਭਾਰਤ, ਜਿਸਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਈ ਸੀ, ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਸਨ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਂਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਵਨਵਾਸ ਆਖਿਰ ਚੰਗਾ ਨਤੀਜਾ ਲਿਆਵੇਗਾ। ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਵਨਵਾਸ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ।” ਭਾਰਤ ਨੇ ਉਚਿਤ ਰੀਤ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤਿਆਰੀ ਕਰੋ, ਕੂਚ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸੁੰਦਰ ਰਥ ਜੋੜੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੀ। ਹਾਥਣੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹਾਥੀ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਮਗਰੋਂ ਘਣ ਘਟਾ ਗੜਗੜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਚੀ ਧੁਨੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੁਰ ਪਏ। ਵੱਡੇ ਤੇ ਛੋਟੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਾਹਨ ਚਲੇ, ਅਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ ਪੈਦਲ ਹੀ ਤੁਰੇ। ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲ ਪਈਆਂ। ਭਾਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੜਾਹੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਪਲਕੀ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਜਿਹੜੀ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਬਦਲੀ ਵਾਂਗ ਫੈਲਦੀ ਹੋਈ ਚੱਲ ਪਈ। ਉਹ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਉਹ ਫੌਜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾਰੀ, ਘੋੜੇ, ਤੇ ਯੋਧੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਦ ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਿਰਣਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਗਈ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਬਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੇ ਪੂਜਨੀਯ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਰਚਯਿਤਾ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਅੱਗੇ ਵਧੀ, ਤਾਂ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਭੱਜ ਪਏ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਰਿੱਛ, ਚਿੱਤਲ ਤੇ ਕਾਲੇ ਹਿਰਣ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਧਰਮਾਤਮਾ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਤ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਚਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਫੌਜ, ਜਿਹੜੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਹਾਲਾਤ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਲੰਮੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਵਾਹਨ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਮੰਤਰੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਥਾਂ ਆ ਗਏ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਰੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੀ ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਘਣ ਘਟਾ ਵਾਂਗ ਹਨੇਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮੇਰੇ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਆਪ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਪੈਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲ ਝਾੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਗਰਮੀ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਵੇਖ, ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਾ ਜਿੱਥੇ ਕਿੰਨਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮਕਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਤੇਜ਼-ਤੇਜ਼ ਦੌੜਦੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਪਵਨ ਨਾਲ ਖਿਲਰੇ ਸਾਵਣੀ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਈ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਖਣ ਦੇ ਲੋਕ ਚਮਕਦਾਰ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੰਗਲ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁੰਨ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਆਯੋਧਿਆ ਵਾਂਗ ਭੀੜ-ਭਾੜ ਵਾਲਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡਦੀ ਧੂੜ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਪਵਨ ਉਸਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਵੇਖ, ਇਹ ਰਥ, ਜੋ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਵਲੋਂ ਹੰਕਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਮੋਰ, ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਠਿਕਾਣੇ ਵੱਲ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਨਮੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵਸਤੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੋਵੇ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਆਪਣੇ ਜੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇਵੋ ਕਿ ਜੰਗਲ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੋ ਮਨੁੱਖ-ਸ਼ੇਰ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਿਲ ਜਾਣ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੈਨਿਕ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਤੇ ਉੱਥੇ ਉੱਤ ਰਹੀ ਧੂੰਆਂ ਵੇਖੀ। ਉਹ ਧੂੰਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉੱਥੇ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਇੱਥੇ ਹਨ।” ਜੇਕਰ ਉਹ ਦੋ ਮਨੁੱਖ-ਸ਼ੇਰ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।