ਇੱਕ ਵਾਰ ਭਰਤ ਨੇ ਸੰਤ ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਹਿਰੀ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਰਾਣੀ—ਕੈਕੇਈ—ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ: ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਸੱਚੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਬਰ-ਸ਼ੇਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਦਸ਼ਰਥ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਜਾਣੋ—ਕ੍ਰੋਧੀ, ਅਸਮਝਦਾਰ, ਅਹੰਕਾਰੀ, ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਗ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਲਾਲਚੀ, ਦਿਖਣ ਵਿੱਚ ਉਤਮ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨੀਚ। ਇਹ ਮਾਂ ਨਿਰਦਈ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਸ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਬਰ-ਸ਼ੇਰ ਸੀ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਸੀ, ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਤਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, “ਭਰਤ, ਤੂੰ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇ। ਰਾਮ ਦਾ ਵਨਵਾਸ ਆਖਰਕਾਰ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲਾ ਨਤੀਜਾ ਲਿਆਵੇਗਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਂ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵੀ, ਰਾਮ ਦਾ ਵਨਵਾਸ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੋਵੇਗਾ।” ਭਰਤ ਨੇ ਸੰਤ ਭਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਿਆ, ਅਤੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤਿਆਰੀ ਕਰਕੇ ਚਲਣ। ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜੋਤਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਦਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ, ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ, ਗਰਜਦੇ ਗਰਜਦੇ, ਗਰਮੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਵੱਡੇ-ਛੋਟੇ ਵਾਹਨ ਚਲੇ, ਅਤੇ ਉਤਮ ਪਦਵੀ ਵਾਲੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ ਪੈਦਲ ਚਲੇ। ਫਿਰ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਪਈਆਂ। ਭਰਤ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਪਲਕੀਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਫੌਜ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲ ਪਈ, ਵੱਡੇ ਉਠਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਈ। ਜੰਗਲਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਵਧੇਰੇ ਸਨ, ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੂਰਲੇ ਤਟ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਭਰਤ ਦੀ ਫੌਜ, ਪੂਜਨਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਗੇ ਵਧਦੀ, ਹਿਰਣ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਕੇ, ਉਥੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕੰਡ ਦਾ ਬਾਨਵੇਂ ਸਰਗਾ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਲਿਖਿਆ। ਫੌਜ, ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਆਗੇ ਵਧੀ, ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਭੱਜ ਪਏ। ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਭਾਲੂ, ਚਿਤਕਬਰੇ ਹਿਰਣ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰ, ਭਰਤ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਚਾਰ-ਵਿਭਾਗੀ ਮਹਾਨ ਗੂੰਜਦਾਰ ਫੌਜ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਭਰਤ ਦੀ ਫੌਜ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੁੰਨ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਚੁੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਬਹੁਤ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਵਾਹਨ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ, ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸਦਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਵੀ ਹੈ, ਇਹ ਓਹੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜੋ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦਰਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਰੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੀ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ ਹੈ। ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਢਲਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਖੁਦ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਰੌਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲ ਝਾੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਗਰਮੀ ਮਿਟਣ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਰ੍ਹਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਵੇਖੋ, ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਨਨਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮਕਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ। ਇਹ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਪਵਨ ਵੱਲੋਂ ਖਿਲਰ-ਖਿਲਰ ਹੋਏ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਰਦ ਰੁਤ ਦੇ ਆਸਮਾਨ 'ਚ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਦੇ ਲੋਕ ਚਮਕਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਿਰਣਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਜੰਗਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਮੋਸ਼ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਆਯੋਧਿਆ ਵਾਂਗ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ। ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡੀ ਧੂੜ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਵੇਖੋ, ਇਹ ਰਥ, ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋਤੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਰਥ-ਚਾਲਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ, ਜੰਗਲ 'ਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਡਰੀ ਹੋਈਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਮੋਰਾਂ, ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਠਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਨਮੋਹਣੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਯਕੀਨਨ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਦਾ ਰਸਤਾ। ਜੰਗਲ 'ਚ ਕਈ ਹਿਰਣਾਂ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸੋਹਣੇ ਅਕਾਰ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਉਤਮ ਫੌਜ ਜੰਗਲ 'ਚ ਖੋਜ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੋ ਬਬਰ-ਸ਼ੇਰ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਿਲ ਸਕਣ।” ਭਰਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੋਧੇ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਜੰਗਲ 'ਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਧੂੰਆਂ ਉਠਦਾ ਵੇਖਿਆ। ਧੂੰਏ ਦੇ ਥੰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਘਵਾਂ ਇੱਥੇ ਹਨ।