ਭਰਦਵਾਜ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਪੱਕਾ ਸੀ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: "ਰਘੁ ਵੰਸ਼ੀਏ, ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਸੁਣਕੇ, ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਭਰਤ, ਜੋ ਵਾਕ-ਚਾਤੁਰ ਹੈ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਰਤ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਪੂਜਨੀਯ, ਇਹ ਜੋ ਦੁਖੀ, ਵਿਅਥਿਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਹਿਲਾ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਕੌਸਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਮਾਨਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।" "ਇਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਖੜੀ ਇਹ ਹੋਰ ਮਹਿਲਾ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜੀ ਹੋਈ ਕਰਨਿਕਾਰਾ ਡਾਲੀ ਵਾਂਗ, ਉਦਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਣੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ—ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ—ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਸੱਚੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ।" "ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ ਲਗਾ ਚੁਕੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜੀ ਹੋ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਿਆ।" "ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਜਾਣੋ—ਕ੍ਰੋਧੀ, ਅਗਿਆਨੀ, ਅਹੰਕਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਚੰਗੀ ਦਿਸਦੀ ਹੋਈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਟ।" "ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਮੰਦ-ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਵੱਡੀ ਵਿਪਤਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਰਤ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ—ਆਸੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਝੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ, ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਤਦ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਵਿਵੇਕਵਾਨ ਸੀ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਤਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਭਰਤ, ਤੂੰ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇ; ਰਾਮ ਦਾ ਵਨਵਾਸ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਲਿਆਵੇਗਾ।" "ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ, ਰਾਮ ਦਾ ਵਨਵਾਸ ਇੱਥੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਭਰਤ ਨੇ ਯਥਾ-ਰੂਪ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾਏ, ਅਤੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਤਿਆਰੀ ਕਰੀ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਦਾਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਂ, ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਗਰਜਦੇ ਬਾਦਲ ਵਾਂਗ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਹਨ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਛੋਟੇ, ਚਲ ਪਏ, ਅਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਚਲਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੀ ਆਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਰਥਾਂ 'ਚ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈਆਂ। ਭਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਚਾਨਣ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਉਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸੁੰਦਰ ਪਲਕੀਨ ਵਿੱਚ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਫੌਜ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਧੀ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਉਠਦਾ ਬਾਦਲ। ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਿੱਥੇ ਹਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੂਰਲੇ ਕੰਢੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਭਰਤ ਦੀ ਫੌਜ, ਪੂਜਾਰੀ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਵਧੀ, ਉਹ ਹਰਣਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੰਦੀ, ਤੇ ਉਥੇ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਦਿਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਬਾਨਵੇਂ ਸਰਗਾ, ਜੋ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਰਚਿਆ, ਇਥੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਫੌਜ, ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਅੱਗੇ ਵਧੀ, ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਭੱਜ ਗਏ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਝਾੜੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ, ਰੀਛ, ਚਿਤਕਬਰਿਆਂ ਹਰਣਾਂ ਤੇ ਨੀਲਗਾਂਵੇਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ, ਗੂੰਜਦੀ ਚੌਕਸ ਫੌਜ ਵਿਚ ਘਿਰਿਆ, ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਭਰਤ ਦੀ ਮਹਾ ਫੌਜ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬਾਦਲ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਚੁਕਾ ਹੈ। ਲੰਮੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਵਾਹਨ ਥੱਕ ਗਏ, ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਸੀਂ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਜੋ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦਰਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਰੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਬਾਦਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਢਲਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਖੁਦ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਮਸਲ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਤੇ ਦਰਖ਼ਤ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲ ਝਾੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵੱਜਣ 'ਤੇ ਬਾਦਲ ਪਾਣੀ ਛੱਡਦੇ ਹਨ।" "ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਵੇਖ, ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਾ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਨਨਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਰਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮਕਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।" "ਇਹ ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਉਕਸਾਏ ਹੋਏ, ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਵਨ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਸਮਾਨ 'ਤੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਖਣ ਦੇ ਲੋਕ ਚਮਕਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਬਾਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਜੰਗਲ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁੰਨ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਆਯੋਧਿਆ ਵਾਂਗ ਭੀੜ-ਭਾੜ ਵਾਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।" "ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਉਠੀ ਧੂੜ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਵਾ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਡਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ।" "ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਵੇਖ, ਇਹ ਰਥ, ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਰਥ-ਚਾਲਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਸੁੰਦਰ ਮੋਰ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਢਕਣੀ 'ਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਰਤ ਦੀ ਫੌਜ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਵਾਸੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਆਯੋਧਿਆ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈ।