ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਫੌਜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਰਥ ਹਨ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂ ਖੱਬੇ ਜਾਂ ਸੱਜੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਜਾਵੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਜਾਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਰਾਜ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਰਥਾਂ ਦੀ ਹਕਦਾਰ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਰਥ ਛੱਡ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਕੌਸਲਿਆ, ਕੰਪਦੀ ਹੋਈ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਰਾਣੀ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਈ। ਕੈਕੇਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਨਫ਼ਰਤ ਤੇ ਲਾਜ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਲਜਜਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਛੁਹੀ। ਫਿਰ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਖ ਲੈ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਭਰਤ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਮਹਾਨ, ਇਹ ਜੋ ਦੁਖੀ, ਕਰੂਣ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਔਰਤ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਦੇਵੀ ਵਰਗੀ। ਇਹ ਕੌਸਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।" "ਇਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਭਰੀ ਔਰਤ ਖੜੀ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜੀ ਹੋਈ ਕਰਣਿਕਾਰ ਦੇ ਡਾਲੀ ਵਰਗੀ।" "ਇਹ ਰਾਣੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਦਿਵਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ—ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ—ਸੱਚੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ।" "ਇਸ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਉਹ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ।" "ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਜਾਣੋ—ਕ੍ਰੋਧੀ, ਅਕਲ ਤੋਂ ਵੰਜੀ, ਅਹੰਕਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ, ਉਚੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਨੀਚ।" "ਇਸ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਕਠੋਰ ਤੇ ਬੁਰਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਈ, ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਤਦ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸੀ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਅਰਥਪੂਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। "ਭਰਤ, ਤੂੰ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਾ ਮੰਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਦਾ ਵਨਵਾਸ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗਾ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਦਾ ਵਨਵਾਸ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ।" ਭਰਤ ਨੇ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤਿਆਰੀ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਹਾਥੀ-ਕੁੜੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ, ਗਰਜਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਹਨ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਛੋਟੇ, ਚੱਲ ਪਏ, ਤੇ ਪੈਦਲ ਫੌਜੀ ਪੈਦਲ ਹੀ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਢੱਕੇ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਪਈਆਂ। ਭਰਤ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਚਮਕਦੇ ਪਲਕੀਨ ਵਿੱਚ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਭੋਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਫੌਜ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਧੀ, ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਉਠਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਈ। ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵਸਦੇ, ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਰ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਭਰਤ ਦੀ ਫੌਜ, ਪੁਜਾਰੀ, ਘੋੜੇ, ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਜਦ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਧੀ, ਹਿਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ, ਤੇ ਫੌਜ ਉਥੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਬਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕੀ ਨੇ ਰਚਿਆ। ਫੌਜ, ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਜਦ ਅੱਗੇ ਵਧੀ, ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਡਰ ਕਰ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਭੱਜ ਗਏ। ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਟਾਹਲੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਭਾਲੂ, ਚਿਤਕਬਰੇ ਹਿਰਣ ਤੇ ਨੀਲਗਾਂਵੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਧਰਮਵਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ, ਗੂੰਜਦੇ ਚੌਕਸ ਫੌਜ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਭਰਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਵਾਹਨ ਥਕ ਚੁੱਕੇ, ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਦਿੱਖ ਤੇ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਹ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।" "ਇਹ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਰੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ਨੁਮਾ ਢਲਾਨਾਂ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਜੋ ਖੁਦ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਦੁਬਾ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲ ਗਿਰਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਗਰਮੀ ਵੱਜਣ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਵੇਖ, ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਾ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਨਨਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮਕਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।" "ਇਹ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ, ਪਵਨ ਨਾਲ ਪਤਝੜੀ ਆਸਮਾਨ 'ਚ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ।