ਭਾਰਤ ਨੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਭਰਦਵਾਜ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਦੂਰ ਹੈ?" ਭਾਰਤ ਦੀ ਉਤਾਵਲੀ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇੱਥੋਂ ਲਗਭਗ ਢਾਈ ਜੋਜਨ ਦੂਰ, ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲ ਹੈ ਅਤੇ ਵਸੇਬਾ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਵਣ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹਨ। ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕੰਢੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਖਿੜਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਪਿਆਰੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।" ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਹਨ—ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂ ਖੱਬੇ ਜਾਂ ਸੱਜੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਜਾ; ਤੂੰ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਵੇਖ ਲਵੇਂਗਾ।" ਜਦੋਂ ਰਵਾਨਗੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਜੋ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਨ ਯੋਗ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਛੱਡ ਕੇ ਭਰਦਵਾਜ ਜੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਕੌਸਲਿਆ, ਕੰਬਦੀ, ਦੁਬਲੀ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਈ, ਰਾਣੀ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੋਹਾਂ ਹੱਥੀਂ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਲਏ। ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਧੂਰੇ ਮਨੋਰਥ ਕਰਕੇ ਸਭ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਤ ਤੇ ਸ਼ਰਮੀਲੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਓਹ ਵੀ ਲਜਜਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੱਗੀ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ, ਭਰਦਵਾਜ ਜੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਭਾਰਤ ਨੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਜੋ ਦੁਖੀ, ਦੁਬਲੀ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਮਹਿਲਾ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੌਸਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਲਕ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਜੋ ਦੁਖੀ ਮਹਿਲਾ ਖੜੀ ਹੈ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਰਹਿਤ ਕਰਣਿਕਾਰ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਰਾਣੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ—ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ—ਸੱਚੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ-ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ, ਪੁੱਤਰ ਵਿਛੋੜੇ ਕਾਰਨ, ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਜਾਣੋ—ਕ੍ਰੋਧੀ, ਮੂਰਖ, ਅਹੰਕਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਲੱਗਦੀ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਨੀਚ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਕੰਮਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਸ ਵੱਡੀ ਵਿਪਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਣ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਲਾ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇ, ਭਾਰਤ; ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਦਾ ਵਨਵਾਸ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਫਲ ਦੇਵੇਗਾ। ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਰਾਮ ਦਾ ਇਹ ਵਨਵਾਸ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਚਲਣ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਵਾਲੇ ਰਥ ਜੋੜੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਾਰ ਅਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹਾਥਣੀਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀ, ਗਰਜਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਉੱਚੀ ਧੁਨੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚੱਲ ਪਏ। ਵੱਡੇ ਤੇ ਛੋਟੇ ਰਥਾਂ ਦੇ ਅਲਾਵਾ, ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ ਵੀ ਪੈਦਲ ਹੀ ਤੁਰ ਪਏ। ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਹੇਠ, ਰਾਣੀਆਂ ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਸਨ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈਆਂ। ਭਾਰਤ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਸੁੰਦਰ ਪਲਕੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ, ਜੋ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਫੌਜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਧੀ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਫੈਲਦੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘੇ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੱਧ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਫੌਜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਯੋਧੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਿਰਣਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ, ਉਥੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਬਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿਚ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਰਚਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਅੱਗੇ ਵਧੀ, ਤਾਂ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਭੱਜ ਗਏ। ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਰਿੱਛ, ਚਿਤਰਲੇ ਹਿਰਣ ਤੇ ਨੀਲਗਾਂ ਵੇਖੇ ਗਏ। ਧਰਮਾਤਮਾ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਤ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ, ਗੂੰਜਦੀ ਚਤੁਰੰਗੀਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਫੌਜ, ਜਲ-ਤਰੰਗਾਂ ਵਰਗੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਓਹਨਾ ਹੀ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਜਿਵੇਂ ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਉਸਦੇ ਵਾਹਨ ਥੱਕ ਗਏ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਸੀਂ ਓਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ, ਜਿਥੇ ਭਰਦਵਾਜ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।