ਭਾਰਦਵਾਜ਼ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੀ? ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਰਾ ਸਾਥੀ ਗਣ ਠੀਕ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਰਤ, ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਿਹਮਾਨਦਾਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਸੰਦ ਆਈ?” ਭਰਤ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਗਹਿਰੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਮੁਨੀ ਕੋਲ ਜੋ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ ਸਨ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, “ਮਹਾਨੁਭਾਵ, ਮੈਂ, ਮੇਰੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੇਵਕ, ਸਾਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਮਿਹਮਾਨਦਾਰੀ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਆਰਾਮ ਮਿਲੀ। ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ ਜਾਂ ਥਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਸਾਰੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਮਿਲਿਆ।” ਫਿਰ ਭਰਤ ਨੇ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ, “ਹੇ ਮੁਨਿਵਰ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਦਿਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਕਰੋ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਨਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਰਸਤਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ਹੈ?” ਭਰਤ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਭਾਰਦਵਾਜ਼, ਜੋ ਬੇਅੰਤ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, “ਇੱਥੋਂ ਢਾਈ ਜੋਜਨ ਦੂਰ, ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਵਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ, ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦਰਿਆ ਵੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਛਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਖੜਾ ਹੈ; ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।” ਭਾਰਦਵਾਜ਼ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀ ਹਾਥੀ-ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂ ਖੱਬੇ ਜਾਂ ਸੱਜੇ ਰਸਤੇ ਲੈ ਜਾ; ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵੇਂਗਾ।” ਜਦੋਂ ਚਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਰਾਜ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਰਥਾਂ ਦੀ ਹਕਦਾਰ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਭਾਰਦਵਾਜ਼ ਜੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆ ਗਈਆਂ। ਕੰਬਦੀਆਂ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈਆਂ ਕੌਸਲਿਆ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ। ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਤ ਤੇ ਲਜਜਤ ਸੀ, ਲਜਜਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੈਰ ਛੂਹਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਭਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਖਲੋ ਜਾਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਭਾਰਦਵਾਜ਼, ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿਚ ਮਜਬੂਤ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਸ ਉੱਤੇ ਭਰਤ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪੂਰੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, “ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਇਹ ਦੁਖੀ, ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਹਿਲਾ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕੌਸਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਮੌਰ, ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਚਾਲ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਖੱਬੇ ਬਾਂਹ ਫੜੀ ਹੋਈ ਇਹ ਦੁਖੀ ਮਹਿਲਾ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋਈ ਕਰਣਿਕਾਰ ਡਾਲੀ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਣੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ—ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ—ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਸੱਚੇ ਵੀਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੱਕ ਲਾ ਬੈਠੇ; ਇਸ ਦੁਖ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਜਾਣੋ—ਕ੍ਰੋਧੀ, ਅਗਿਆਨੀ, ਅਹੰਕਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਮੰਦ-ਚਰਿੱਤਰ। ਇਹ ਮਾਂ ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਬਿਪਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਣ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜਿਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਰੋਣ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਈ ਸੀ, ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਭਾਰਦਵਾਜ਼, ਜੋ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ, “ਭਰਤ, ਤੂੰ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇ; ਰਾਮ ਦਾ ਵਨਵਾਸ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਫਲ ਲਿਆਏਗਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵੀ, ਰਾਮ ਦਾ ਇੱਥੇ ਵਸਣਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗਾ।” ਫਿਰ ਭਰਤ ਨੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸੁੰਦਰ ਰਥ ਜੋੜੇ ਗਏ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ, ਚਲਣ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਹਾਥਣੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹਾਥੀ, ਗਰਜਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਚਲਦੇ ਹੋਏ ਚੱਲ ਪਏ। ਵੱਡੇ-ਛੋਟੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਾਹਨ ਨਿਕਲ ਪਏ, ਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ ਵੀ ਆਦਰਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਚਲੇ। ਫਿਰ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਰਾਜ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲ ਪਈਆਂ। ਭਰਤ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਚਮਕਦਾਰ ਪਲਕੀ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਫੌਜ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਧੀ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਉੱਠਦਾ ਹੋਇਆ ਬੱਦਲ ਹੋਵੇ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਿੱਥੇ ਹਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ, ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਭਰਤ ਦੀ ਉਹ ਫੌਜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਯੋਧੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਧੀ, ਉਹ ਹਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਉੱਥੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਦਰਯੋਗ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਬਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਅੱਗੇ ਵਧੀ, ਤਾਂ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਭੱਜ ਪਏ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਝੁਰਮਟਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਰੀਛ, ਚਿਤਕਬਰਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੇਖੇ ਗਏ।