ਭਾਰਦਵਾਜ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਭਰਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਵੇਖਿਆ—ਉਥੇ ਯਜਨਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਪਸ਼ੂ ਉਪਸਥਿਤ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਭਰਤ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾਨਦਾਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਸੇ ਸੁਪਨੇ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਤ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਦਵਾਜ਼ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਬਿਤਾਈ। ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਨਦੀਆਂ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਭਾਰਦਵਾਜ਼ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਪਰਤ ਗਏ। ਪਰ ਜੋ ਮਸਤ ਮਰਦ ਸਨ, ਜੋ ਦੇਵ ਵਿਲਾਇਤੀ ਲੱਕੜੀ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਕੁਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਰਚਿਆ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਆਦਰ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਭਾਰਦਵਾਜ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਭਰਤ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਹੈ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਅਗਨੀ ਕਾਰਜ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬਿਤਾਈ? ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਰਾ ਟੋਲਾ ਠੀਕ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਰਤ, ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਹਿਮਾਨਦਾਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਸੰਦ ਆਈ?” ਭਰਤ ਨੇ, ਗੰਭੀਰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ, ਮੇਰੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੇਵਕ, ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ। ਸਾਡੀ ਸਾਰੀ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ; ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਿਆ। ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਰਾਮ ਮਿਲਿਆ।” ਭਰਤ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਮੁਝ ਤੇ ਆਪਣੀ ਦਇਆ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕੋਲ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਰਸਤਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਦੂਰ ਹੈ?” ਭਰਤ ਦੀ ਇਹ ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਭਾਰਦਵਾਜ਼ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਇੱਥੋਂ ਦੋ ਅਤੇ ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਦੂਰ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੁੰਦਰ, ਅਟੁੱਟ ਜੰਗਲ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕੰਢੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤ ਹਨ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ ਹਨ। ਉਸ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ; ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਟੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂ ਖੱਬੇ ਜਾਂ ਸੱਜੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਜਾ; ਤੂੰ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਵੇਖੇਂਗਾ।” ਜਦ ਚਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਰਾਜ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਰਥਾਂ ਯੋਗ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਭਰਦਵਾਜ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਕੰਬਦੀਆਂ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈਆਂ ਕੌਸਲਿਆ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਰਾਣੀ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥੀਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਲਏ। ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਅਪੂਰੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣੀ, ਲਜਜਤ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹਣ ਲੱਗੀ। ਫਿਰ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਭਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਚੁੱਪਚਾਪ, ਦੁਖੀ ਦਿਲ ਨਾਲ ਖੜੀ ਰਹੀ। ਭਾਰਦਵਾਜ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਭਰਤ ਨੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਇਹ ਦੁਖੀ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਵਿਆਕੁਲ ਮਹਿਲਾ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਦੇਵੀ ਵਰਗੀ। ਇਹ ਕੌਸਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਲਕ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਖੱਬੇ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਦੁਖੀ ਮਹਿਲਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਰਨਿਕਾਰਾ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਸੁੱਕੀ ਟਾਹਣੀ, ਖੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਣੀ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ—ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ—ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ, ਸੱਚੇ ਵੀਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਜਾਣੋ—ਕ੍ਰੋਧੀ, ਮੂਰਖ, ਅਭਿਮਾਨੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਨੀਚ, ਭਾਵੇਂ ਉਪਰੋਂ ਉੱਚੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਂ ਮੇਰੀ ਕਰੂੜ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨਸਾ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਸ ਵੱਡੀ ਵਿਪਤੀ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜਿਸਦੇ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਗਲਾ ਰੁੰਝ ਗਿਆ, ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲੱਗਾ। ਭਾਰਦਵਾਜ਼ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਭਰਤ, ਤੂੰ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇ; ਰਾਮ ਦੀ ਜ਼ਵਾਨੀ ਦਾ ਇਹ ਵਾਸਤਵਿਕ ਕਾਰਨ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਲਈ ਵੀ, ਰਾਮ ਦਾ ਇਹ ਵਿਛੋੜਾ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ।” ਫਿਰ, ਭਰਤ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸੁੰਦਰ ਰਥ ਜੋੜੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ, ਗਰਜਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਵਾਹਨ, ਸਭ ਤਿਆਰ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ ਵੀ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪੈਦਲ ਹੀ ਤੁਰ ਪਏ।