ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਝੀਲਾਂ, ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਰਮ ਜੌ ਦੇ ਢੇਰ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਨੀਲੇ ਪੰਜੀਰੀ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਭਾਰਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੇ ਯਜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਪਸ਼ੂ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਾਰਦਵਾਜ ਵਲੋਂ ਭਾਰਤਾ ਲਈ ਕੀਤੀ ਅਦਭੁਤ ਮਿਹਮਾਨੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਪਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ। ਉਹ ਰਾਤ, ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਂਗ, ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਬੀਤੀ। ਸਵੇਰੇ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਰ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਮਰਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਅਗਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਕੇ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਾਨਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਰਚਿਆ। ਉਹ ਰਾਤ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤਾ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਸੰਗਤ ਸਮੇਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਪੂਰਵਕ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਭਾਰਤਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬਿਤਾਈ? ਤੁਹਾਡੀ ਸਾਰੀ ਟੋਲੀ ਠੀਕ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਾਰਤਾ, ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਿਹਮਾਨੀ ਪਸੰਦ ਆਈ?" ਭਾਰਤਾ, ਸਤਿਕਾਰ ਪੂਰਵਕ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਸੀ, ਬੋਲੇ, "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ, ਮੇਰੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਮਿਹਮਾਨੀ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਮਿਲਣ ਨਾਲ, ਸਾਡੇ ਨੌਕਰ ਵੀ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੇ, ਬਹੁਤ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਮਿੱਤ੍ਰਭਾਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਰਸਤਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਦੂਰ ਹੈ?" ਭਾਰਤਾ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਜੋ ਅਤਿ ਊਰਜਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਉਸ ਅਜੋਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਅਤੇ ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਦੂਰ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਵਨ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਅਤੇ ਖਿਲਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਹੈ।" "ਉਸ ਨਦੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਖੜਾ ਹੈ; ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ, ਪ੍ਰੀਤਮ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਵਸਦੇ ਹਨ।" "ਹੇ ਮਹਾਨ ਫੌਜ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ, ਜੋ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਰਸਤੇ ਜਾਂ ਖੱਬੇ ਜਾਂ ਸੱਜੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਜਾਓ; ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵੋਗੇ।" ਜਦ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਿਆ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਥਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆ ਗਈਆਂ। ਕੰਬਦੀਆਂ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਦੁਖੀ, ਕੌਸਲਿਆ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਸੁਮਿਤਰਾ, ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ। ਕੈਕੇਈ, ਜਿਸਦੀ ਇੱਛਾ ਅਧੂਰੀ ਰਹੀ, ਲਾਜ਼ ਅਤੇ ਨਿੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪੈਰ ਫੜੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ। ਫਿਰ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਨੇ ਭਾਰਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਭਾਰਤਾ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਦੁਖੀ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਵਿਅਥਿਤ ਮਹਿਲਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵੀ।" "ਇਹ ਕੌਸਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਚਾਲ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਜਨਮਿਆ।" "ਇਸਦੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਦੁਖੀ ਮਹਿਲਾ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝੀ ਹੋਈ ਕਰਣਿਕਾਰ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਟਾਹਲੀ ਵਾਂਗ ਹੈ।" "ਇਹ ਰਾਣੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ—ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ—ਸੱਚੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ।" "ਇਸ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ, ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਿਆ।" "ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਜਾਣੋ—ਕ੍ਰੋਧੀ, ਬੁਧੀਹੀਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਦਿੱਖਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨੀਵੀਂ ਹੈ।" "ਇਸ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰੂਰ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਜਾਣੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਸ ਵੱਡੀ ਵਿਪਤਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਾਰਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਰੋਣ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਈ, ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਤਦ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਭਾਰਤਾ ਨੂੰ ਅਰਥਪੂਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਭਾਰਤਾ, ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਾ ਮੰਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮਾ ਦਾ ਵਨਵਾਸ ਸੁਖਦਾਇਕ ਅੰਤ ਲਿਆਵੇਗਾ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ, ਰਾਮਾ ਦਾ ਵਨਵਾਸ ਇੱਥੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤਾ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੀੜ, ਜੋ ਚਲਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਪਟੀਆਂ ਅਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹਾਥੀ, ਗਰਜਦੇ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ।