ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸਫ਼ਰਤ, ਭਰਦਵਾਜ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਰਾਤ ਬਿਤਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਊਟਾਂ, ਬਲਦਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਰੋਵਰ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਚੰਗੀਆਂ ਕੰਢਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਨੀਲੋਫਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੋਖਰ ਵੀ ਸਨ। ਕੁਝ ਪੋਖਰ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੰਗ ਵਰਗੇ, ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਸੁਖਦਾਈ, ਅਤੇ ਨਰਮ ਜੌ ਦੇ ਢੇਰ, ਨੀਲੇ ਪਥਰ ਜਿਹੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਥੇ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਯਜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਲੋਕ, ਭਰਦਵਾਜ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਵਿਆਪਕ ਮਹਿਮਾਨਨਵਾਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ; ਉਹ ਇਸ ਅਤਿਅਦਭੁਤ ਮਿਹਮਾਨੀ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਸਮਝ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਰਾਤ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੁਹਣੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੀਤੀ। ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਭਰਦਵਾਜ਼ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਸਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਪੁਰਸ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਅਲੋਏ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ; ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਹਣੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਪਈਆਂ, ਮਸਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇੱਕਾਨਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਲਿਖਿਆ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਭਾਰਤ, ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਟੋਲੀ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਭਰਦਵਾਜ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬਿਤਾਈ? ਕੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸਾਰੀ ਟੋਲੀ ਠੀਕ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਾਰਤ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਮਿਹਮਾਨੀ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀਬਖ਼ਸ਼ ਪਾਇਆ?" ਭਾਰਤ ਨੇ, ਗਹਿਰੀ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਤੇ ਸਹਾਇਕ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਮਿਹਮਾਨੀ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ। ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਦੁਖ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚੰਗੀ ਸਹੂਲਤ ਮਿਲੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਾਡੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਰਾਮ ਮਿਲਿਆ।" "ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੋ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।" "ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਦੱਸੋ, ਰਾਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਕਿਹੜਾ ਰਾਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਦੂਰ ਹੈ?" ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਤੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਭਰਦਵਾਜ਼, ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਇੱਥੋਂ ਦੋ-ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਦੂਰ, ਵਿਰਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅਟੱਲ, ਸੁਹਣੇ ਵਨ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸੁਹਣੀ ਹੈ। ਉਸ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ; ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।" "ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਨੇਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜ—ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ—ਦੱਖਣੀ ਰਾਹ ਜਾਂ ਖੱਬੇ ਜਾਂ ਸੱਜੇ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ ਚਲਾਓ; ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵੋਗੇ।" ਜਦੋਂ ਰਵਾਨਗੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਿਆ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ, ਜੋ ਰਥਾਂ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਛੱਡ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਕੰਪਦੀਆਂ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਕੌਸਲਿਆ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਨੇ, ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ। ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਨਫਰਤ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਵੀ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਲਿਆ, ਪਰ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ। ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦਿਲ ਲੈ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਭਰਦਵਾਜ਼, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ੀ ਭਾਰਤ।" ਭਰਦਵਾਜ਼ ਦੀ ਇਸ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਤੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਭਾਰਤ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਦੁਖੀ, ਦੁਖ-ਭਰੀ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਹਿਲਾ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਕੌਸਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਚਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਾ।" "ਇਸਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਦੁਖੀ ਮਹਿਲਾ ਖੜੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਰਣਿਕਾਰ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਟਾਹਣੀ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਵਿਹੀਣ।" "ਇਹ ਰਾਣੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ—ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ—ਅਸਲ ਸ਼ੂਰਵੀਰ।" "ਇਸਦੇ ਲਈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਪਾਈ; ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਹੀਣ ਹੋ ਗਿਆ, ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।" "ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਸਮਝੋ—ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ, ਅਕਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ, ਪਰ ਅਧਮ ਹੈ।" "ਇਸ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦਈ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਵੱਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਜਾਣੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਸ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਾਰਤ, ਜਿਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਰੋਣ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਈ, ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰਦਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ਼, ਜੋ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਝਦਾਰ ਸੀ, ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ: "ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਾ ਮੰਨ, ਭਾਰਤ; ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਦੀ ਵਨਵਾਸੀ ਹੋਣੀ, ਆਖਰਕਾਰ, ਚੰਗਾ ਫਲ ਲਿਆਵੇਗੀ।" "ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ, ਰਾਮ ਦਾ ਇੱਥੇ ਵਨਵਾਸੀ ਹੋਣਾ ਫ਼ਾਇਦੇਮੰਦ ਹੋਵੇਗਾ।" ਭਾਰਤ ਨੇ, ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸੁਹਣੇ ਰਥ harness ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ, ਜੋ ਜਾਂਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸੀ, ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।