ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਅਰਣਿਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਅਨੋਖਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗਏ, ਉਥੇ ਖੀਰ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕੁਆਂ, ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਟਪਕਦੇ ਦਰੱਖਤ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਰਸਦਾਰ ਪੋਖਰਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਾਸ, ਤੇ ਰਸੋਈਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਤਾਜ਼ਾ ਮੋਰ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਚਿੜੀਆਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਟੋਰੇ, ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਾਂਡੀਆਂ, ਤੇ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਉਥੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਉਥੇ ਨੌਜਵਾਨ, ਸੁਗੰਧਤ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਬਣੇ ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਕਪਿੱਠਾ ਫਲਾਂ ਦੇ ਭਰਪੂਰ ਭਾਂਡੇ, ਮਿੱਠੇ ਆਮ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪੋਖਰ, ਗਾੜ੍ਹੇ ਚਿੱਟੇ ਦੁੱਧ, ਖੀਰ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਦੇ ਢੇਰ ਵੀ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਓਸ਼ਧੀ ਲੱਗੂ, ਚੂਰਨ, ਕਾਢੇ ਅਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਥੇ ਚਿੱਟੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਸਾਫ਼ੀ ਲਈ ਲੱਕੜੀਆਂ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਲਗੂ ਵੀ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਆਇਨੇ, ਕਪੜਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜੁੱਤੀਆਂ ਤੇ ਚਪਲਾਂ, ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੇ ਡੱਬੇ, ਕੰਗੇ, ਕੜਚੀਆਂ, ਹਥਿਆਰ, ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ, ਸੋਹਣੇ ਕਵਚ, ਤੇ ਖੱਟ ਤੇ ਆਸਣ ਵੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਉਥੇ ਓਟਾਂ, ਬੈਲਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਝੀਲ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕੰਢਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ ਤੇ ਜਲ-ਨੈਣੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੋਖਰ ਵੀ ਸਨ। ਨੀਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਸੁੱਚੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਪੋਖਰ, ਤੇ ਨੀਲੇ ਪੱਥਰ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦੇ ਨਰਮ ਜੌ ਦੇ ਢੇਰ ਵੀ ਉਥੇ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜਨਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਪਸ਼ੂ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਲੋਕ ਇਸ ਅਸਧਾਰਣ ਅਤਿਥਿ-ਸੱਤਕਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਭਾਰਦਵਾਜ ਮਹਾਿਸ਼ਿ ਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਭ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਰਾਤ ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬਿਤਾਈ। ਫਿਰ, ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਏ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਚਲੇ ਗਏ। ਪਰ ਜੋ ਨਰ-ਮੰਡਲੀ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਅਗਰ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲੁੱਪਤ ਸੀ, ਉਹ ਉਥੇ ਰਹਿ ਗਈ; ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਹਣੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਕੁਚਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਲੇ, ਜੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਤੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਭਾਰਦਵਾਜ ਜੀ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰੀ? ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਰਾ ਸਮੂਹ ਠੀਕ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਾਰਤ, ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੀ ਅਤਿਥਿ-ਸੇਵਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਸੰਦ ਆਈ?" ਭਾਰਤ ਨੇ, ਡੂੰਘਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ ਸਨ: "ਪੂਜਨਯੋਗ, ਮੈਂ, ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸੇਵਕ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਖੀ ਰਹੇ ਹਾਂ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਏ ਹਾਂ।" "ਸਾਡੀ ਸਾਰੀ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਨੌਕਰ ਵੀ ਬੜੀ ਆਰਾਮਦਾਇਕਤਾ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਹੇ ਪੂਜਨਯੋਗ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਸਨੇਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਾਓ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਰਸਤਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ਹੈ?" ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਜੋ ਅਤੁੱਟ ਉਰਜਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: "ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਔਰ ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਦੂਰ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ over ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਘਣੇ, ਸੁਹਾਵਣੇ ਜੰਗਲ ਹਨ।" "ਉਸਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦਰਿਆ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਖਿੜਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਉਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ; ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇਕ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਝੋਪੜੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।" "ਹੇ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਰਥ ਹਨ—ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂ ਖੱਬੇ ਜਾਂ ਸੱਜੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਲੈ ਜਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵੇਂਗਾ।" ਜਦ ਚਲਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋਈ, ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਰਥਾਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਭਾਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆ ਗਈਆਂ। ਕੰਬਦੀਆਂ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਦੁਖੀ, ਕੌਸਲਿਆ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਸੁਮੀਤਰਾ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜੇ। ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਧੂਰੇ ਇਛਾ ਕਰਕੇ ਲੱਜਿਤ ਅਤੇ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਤ ਸੀ, ਲਜਾ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਛੁਹਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ, ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ।" ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਭਾਰਤ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: "ਪੂਜਨਯੋਗ, ਇਹ ਜੋ ਦੁਖੀ, ਸ਼ੋਕੀਨ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਦੇਵੀ ਵਰਗੀ।" "ਇਹ ਕੌਸਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" "ਇਸਦੇ ਖੱਬੇ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਜੋ ਇਹ ਦੁਖੀ ਔਰਤ ਖੜੀ ਹੈ, ਇਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਰਹਿਤ ਕਰਣਿਕਾਰ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਵਰਗੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਰਾਣੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ—ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ—ਅਸਲ ਸ਼ੂਰਵੀਰ।