ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ, ਰਥ ਸਵਾਰ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਯੋਧੇ ਤੇ ਸੇਵਕ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਅਚਾਨਕ ਸੁਖ-ਸਮਰਿੱਥੀ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜੈਕਾਰਾ ਲਾਇਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, "ਇਹ ਤਾਂ ਸਚਮੁਚ ਸਵਰਗ ਵਰਗਾ ਹੈ!" ਸਿਪਾਹੀ ਨੱਚਦੇ, ਹੱਸਦੇ ਤੇ ਗਾਉਂਦੇ ਫਿਰਦੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੌੜਦੇ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਖਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਗੰਧਤ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਫਿਰ ਭੋਜਨ ਵੱਲ ਹੀ ਖਿੱਚੇ ਗਏ। ਸੇਵਕ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ, ਸਭ ਸੋਹਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਕੇ, ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਹਾਥੀ, ਊਠ, ਬਲਦ, ਘੋੜੇ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ—ਸਭ ਲਈ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨਾ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੋਈ ਵੀ ਉੱਥੇ ਗੰਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਭੁੱਖਾ, ਗੰਦਾ ਜਾਂ ਧੂੜ ਨਾਲ ਉਲਝੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਬੱਕਰੀ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਦੇ ਚੰਗੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਵਿਅੰਜਨ, ਫਲਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਸੁਆਦਲੇ ਯਖ਼ਨੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਹੰਡੀਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਚਿੱਟੇ ਸੁੱਚੇ ਚਾਵਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਲੋਕ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਸਨ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੁੱਧ-ਚਾਵਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਖੂਹ, ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ, ਤੇ ਮਧੁ ਨਾਲ ਟਪਕਦੇ ਰੁੱਖ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ। ਉੱਥੇ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਤਲਾਬ, ਚੰਗੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੱਕੇ ਮਾਸ ਦੇ ਢੇਰ, ਤੇ ਰਸਦਾਰ ਮੋਰ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਵਿਅੰਜਨ ਰਸਤੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਟੋਰੇ, ਦਸਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੰਡੀਆਂ, ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਉੱਥੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ। ਢੋਲ, ਘੜੇ, ਤੇ ਕਟੋਰੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀ ਖੱਟੀ ਦਹੀਂ, ਸੁਗੰਧਤ ਨੌਜਵਾਨ ਗਾਵਾਂ ਤੋਂ, ਤੇ ਕਪਿੱਠ ਫਲਾਂ ਦੀ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੁਝ ਤਲਾਵਾਂ ਮਿੱਠੇ ਆਮ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਕੁਝ ਮੋਟੇ ਚਿੱਟੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ, ਤੇ ਕੁਝ ਚਾਵਲ ਦੀ ਖੀਰ ਤੇ ਚੀਨੀ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ। ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲੇਪ, ਚੂਰਨ, ਕਾਢੇ ਅਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਬਰਤਨ ਰੱਖੇ ਵੇਖੇ। ਉੱਥੇ ਚਿੱਟੇ, ਚਮਕਦੇ ਦੰਦ ਮੰਜਣ ਵਾਲੇ ਲੱਕੜ ਤੇ ਚਿੱਟੀ ਚੰਦਨ ਦੀ ਲੀਪ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਚਮਕਦੇ ਆਇਨੇ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਤੇ ਚਪਲਾਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ। ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਪੇਟੀਆਂ, ਕੰਗ੍ਹੇ, ਬੁਰਸ਼, ਹਥਿਆਰ, ਧਨੁਸ਼, ਸੋਹਣੇ ਕਵਚ, ਵਿਛੋਣੇ ਤੇ ਬੈਠਕਾਂ ਭੀ ਉੱਥੇ ਮਿਲਦੀਆਂ। ਉੱਥੇ ਊਠਾਂ, ਬਲਦਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਤਲਾਵ, ਸੋਹਣੇ ਕੰਢਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ ਤੇ ਜਲ-ਨੀਂਫ਼ਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤਲਾਵ ਵੀ ਸਨ। ਕੁਝ ਤਲਾਵ ਅਸਮਾਨ ਵਰਗਾ ਨੀਲਾ ਰੰਗ, ਸੁੱਚਾ ਪਾਣੀ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਸੁਖਦ, ਤੇ ਨੀਲੇ ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਨਰਮ ਜੌ ਦਾ ਅੰਨ ਉੱਥੇ ਢੇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜਨਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ, ਭਾਰਦਵਾਜ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਮਹਿਮਾਨਦਾਰੀ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਰਗਾ ਸਮਝਦੇ। ਉਹ ਰਾਤ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਨੰਦਨ ਕਾਨਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇ, ਭਾਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੀ ਤਰੀਕੇ ਗੁਜ਼ਰੀ। ਸਵੇਰ ਹੋਣ ’ਤੇ, ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਰ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਅਗਰ ਤੇ ਚੰਦਨ ਲਾਇਆ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ; ਸੋਹਣੀਆਂ-ਸੋਹਣੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵੀ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਕੁਚਲੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕਾਨਵੇਂ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਰਾਤ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਾਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਵਨ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਸੁਖ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੀ? ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਪੂਰਾ ਸਮੂਹ ਠੀਕ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਾਰਤ, ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਹਿਮਾਨਦਾਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਸੰਦ ਆਈ?" ਭਾਰਤ ਨੇ, ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ, ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ ਸਨ, ਨੂੰ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮਹਾਨੁਭਾਵ, ਮੈਂ, ਮੇਰੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਖੀ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਸਾਡੀ ਸਾਰੀ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਤਕਲੀਫ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਆਰਾਮ ਮਿਲਿਆ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸੇਵਕ ਵੀ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦੇ, ਬਹੁਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹੇ।" "ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਲਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਨੇਹੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੋ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਹੜੇ ਰਸਤੇ ਹੈ ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਦੂਰ ਹੈ?" ਭਾਰਤ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ’ਤੇ, ਉਹ ਤਪੋਧੀ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਤੁੱਟ ਤਾਕਤ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਇਨਸਾਨੀ ਵਸੇਬੇ ਤੋਂ ਦੋ ਔਰ ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਦੂਰ, ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੋਹਣੇ ਜੰਗਲ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਫੁੱਲਦਾਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਨਦੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ; ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਪ੍ਰੀਤਮ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੋਵੇਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।" "ਹੇ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅਗਵਾ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਤੇ ਰਥ ਹਨ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂ ਖੱਬੇ ਜਾਂ ਸੱਜੇ ਰਸਤੇ ਲੈ ਜਾ; ਤਦ ਤੂੰ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵੇਂਗਾ।" ਜਦੋਂ ਚਲਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮਿਲਿਆ, ਰਾਜ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਯੋਗ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਭਾਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।