ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭਰਤ ਦੇ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ: "ਅਸੀਂ ਨਾਂ ਤਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂਗੇ; ਭਰਤ ਭਲਾ ਰਹੇ, ਤੇ ਰਾਮ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਰਹੇ।" ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ, ਰਥ-ਚਾਲਕਾਂ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜੇ-ਸਵਾਰਾਂ, ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਕਰਕੇ ਉਠਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਚੀਕ ਪਾਈ: "ਇਹ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਹੈ!" ਤੇ ਉਹ ਭਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਏ। ਸੈਨਿਕ ਨੱਚਦੇ, ਹੱਸਦੇ, ਤੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੌੜਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਭੋਜਨ ਖਾਇਆ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਾਪਸ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਏ, ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਸੁਆਦਲੇ ਰਸੋਈ ਦੇ ਵਿਅੰਜਨ ਵੇਖੇ। ਸੇਵਕ, ਔਰਤਾਂ, ਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਹਾਥੀ, ਉਠ, ਬਲਦ, ਘੋੜੇ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ—ਸਭ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਮਿਲਿਆ; ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੋਈ ਮੈਲੇ ਚਿੱਟੇ ਕਪੜੇ ਪਾਇਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾਂ ਕੋਈ ਭੁੱਖਾ, ਗੰਦਾ ਜਾਂ ਧੂੜ ਨਾਲ ਬੇਲੜੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਬਕਰੇ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਦੇ ਚੰਗੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਅੰਜਨ, ਫਲਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸੁਆਦਲੇ ਤੇ ਮਹਿਕਦਾਰ ਸੂਪ ਵੀ ਮਿਲੇ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਭੰਡੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਟੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖੇ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਦੂਧ-ਚੌਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕੂਏ, ਕਾਮਧੇਨ ਗਾਂਵਾਂ, ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ-ਵਰਖਾਂ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਉਥੇ ਸ਼ਰਾਬ ਵਾਲੇ ਪੋਖਰ, ਚੰਗੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਕਿਆ ਮਾਸ ਦੇ ਢੇਰ, ਤੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਮੋਰ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਗਰਮ ਵਿਅੰਜਨ ਵੀ ਸਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਟੋਰੀਆਂ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭੰਡੇ, ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੰਡੇ ਉਥੇ ਵੇਖੇ ਗਏ। ਭੰਡੇ, ਘੜੇ, ਤੇ ਵਿਆੰਜਨ, ਚੰਗੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣੀ ਦਹੀਂ, ਸੁਗंधਤ ਗਾਂਵਾਂ ਤੋਂ, ਤੇ ਕਪਿੱਠਾ ਫਲਾਂ ਤੋਂ, ਉਥੇ ਰੱਖੇ ਸਨ। ਮਿੱਠੇ ਆਮ ਦੇ ਰਸ ਵਾਲੇ ਪੋਖਰ, ਗਾੜ੍ਹੇ ਚਿੱਟੇ ਦੂਧ ਵਾਲੇ, ਚੌਲ-ਖੀਰ ਤੇ ਖੰਡ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਲੇ ਪੋਖਰ ਵੀ ਸਨ। ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਚੂਰਨ, ਕਾਢੇ, ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਭੰਡੇ ਵੇਖੇ। ਚਿੱਟੇ, ਚਮਕਦੇ ਦੰਦ-ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡੰਡੇ, ਤੇ ਚਿੱਟੀ ਚੰਦਨ ਦੀ ਲਪ ਵੱਡੇ ਢੇਰਾਂ 'ਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਚਮਕਦੇ ਆਇਨੇ, ਕਪੜੇ ਦੇ ਢੇਰ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਤੇ ਸੈਂਡਲ ਵੀ ਸਨ। ਸਿੰਗਾਰ ਦੇ ਡੱਬੇ, ਕੰਗੀ, ਬੁਰਸ਼, ਹਥਿਆਰ, ਧਨੁਸ਼, ਸੋਹਣੀ ਕਵਚ, ਬਿਸਤਰ ਤੇ ਸੀਟਾਂ ਵੀ ਉਥੇ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਉਥੇ ਪੋਖਰ ਉਠਾਂ, ਬਲਦਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਲਟੂਆਂ-ਨਾਲੇ, ਪੂਰੀਆਂ ਪੰਕਾਂ, ਕਮਲ ਤੇ ਨੀਲੋਫਰ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ। ਕੁਝ ਪੋਖਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਸੁੱਚਾ ਪਾਣੀ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ, ਤੇ ਨੀਲੇ ਪਥਰ ਵਰਗੇ ਨਰਮ ਜੌ ਦੇ ਢੇਰ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਯਜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਵੇਖੇ ਗਏ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਿਆ, ਇਹ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਮਹਿਮਾਨਨਵਾਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੁਪਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਨੰਦਨਵਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਰਾਤ ਭਰਦਵਾਜ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਬੀਤ ਗਈ। ਫਿਰ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਭਰਦਵਾਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਆਏ ਜਿਵੇਂ, ਚਲੇ ਗਏ, ਨਜ਼ਾਕਤ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸਮੇਤ। ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਚੰਦਨ ਤੇ ਅਲੋਇ ਨਾਲ ਲਪੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਰਹਿ ਗਏ; ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਹਣੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਗਾਂ ਹੇਠਾਂ ਪਈਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨਨਵਾਜੀ ਸੰਬੰਧੀ ਇਕਿਆਨਵੇਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਰਚਿਆ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਭਰਤ, ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਸਮੇਤ, ਇਜ਼ਤ-ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਭਰਤ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਰਦਵਾਜ, ਜੋ ਅੱਗ-ਹਵਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੀ? ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਰਾ ਟੋਲਾ ਠੀਕ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਨਿਰਪੱਖ ਭਰਤ, ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਹਿਮਾਨਨਵਾਜੀ ਪਸੰਦ ਆਈ?" ਭਰਤ ਨੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਮੈਂ, ਮੇਰੀ ਫੌਜ ਤੇ ਸੇਵਕ, ਸਭ ਨੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਾਤ ਬਿਤਾਈ; ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਮਾਨੀ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।" "ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਰਹਿਣ ਲਈ, ਸਾਡੇ ਸੇਵਕ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਪਵਾਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਬਹੁਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰੁਕੇ।" "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਅਸੀਸ ਦਿਓ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਭਾਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਵਾਂ।" "ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਧਰਮੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਦੂਰ ਹੈ?" ਭਰਤ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ 'ਤੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਭਰਦਵਾਜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਬੇ-ਆਬਾਦ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਦੋ-ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਦੂਰ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਘਣੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਣ-ਵਾਟਾਂ ਹਨ।" "ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਛਾਵਾਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ।" "ਉਸ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਖੜਾ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੁਕਦੇ ਹਨ।" "ਹੇ ਮਹਾਨ ਫੌਜ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ—ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ—ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂ ਖੱਬੇ ਜਾਂ ਸੱਜੇ ਰਸਤੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਓ; ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਵੋਗੇ।