ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਕੰਢਾ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਮੱਲਾਹ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੂਚ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਹਾਥੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੇ ਝੰਡੇ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਾਵਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਾਣੀ ਵਿਚੋ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ ਐਵੇਂ ਲੱਗਦੇ ਜਿਵੇਂ ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਰਬਤ ਹੋਣ। ਕਈ ਲੋਕ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਕੁਝ ਬੇੜੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਹੋਰ ਮਟਕਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਤੈਰ ਕੇ ਪਾਰ ਲੰਘ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਧਰਮੀ ਸੈਨਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ 'ਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਉੱਤਮ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਵਧ ਗਈ। ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿਵਾ ਕੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਥੋਚਿਤ ਸਥਿਤੀ ਬਣਾਈ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਾਰਤ, ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੇ ਸਾਥ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਭਰਦਵਾਜ਼ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਕੁਟੀਆਂ, ਰੁੱਖ ਤੇ ਰਮਣੀਯ ਜੰਗਲ ਸੀ। ਇਥੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉੱਨਾਸੀਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਦਵਾਜ਼ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਹੜਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ, ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਕਵਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਪੈਦਲ ਹੀ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਭਰਦਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਭੇਟ ਲਈ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਅੁਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਪਹਾਰ ਲਿਆਉਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਫਲ ਆਦਿ ਯਥਾ ਕਰਮ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਸੈਨਾ, ਖਜਾਨਾ, ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਕੀਤੀ ਪਰ ਰਾਜਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਹੋਮ-ਅੱਗਾਂ, ਰੁੱਖਾਂ, ਚੇਲਿਆਂ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਰਾਘਵ ਲਈ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹੈ। ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਜਿਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜੰਗਲ 'ਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਜੋ ਇਕ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ 'ਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਆਇਆ। ਕਦੇ ਤੂੰ ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਉੱਤੇ ਅਨਿਆਇਕ ਇੱਛਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਰਾਜ ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਭੋਗਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ?" ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਆਈਆਂ, ਆਵਾਜ਼ ਰੁੰਧ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ, "ਜੇ ਤੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਐਸਾ ਸੋਚਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲਗਾਵੋ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਡਾਂਟੋ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ 'ਚ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਗੱਲ 'ਚ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਮਨਿਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਮਨੁੱਖ-ਸ਼ੇਰ, ਰਾਮ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਉਸਨੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਲਿਜਾਣ ਤੇ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਿਹਰ ਕਰੋ ਤੇ ਦੱਸੋ, ਰਾਮ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਥ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?" ਫਿਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੇ ਹੋਰ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਭਰਦਵਾਜ਼ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਇਹ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਤੇਰੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ। ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਪੁੱਛ ਕੇ ਤੇਰੀ ਖ਼ਿਆਤੀ ਵਧਾਉਣੀ ਚਾਹੀ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਜਾਵੇਂ, ਪਰ ਅੱਜ ਰਾਤ ਇੱਥੇ ਵਿਹਾੜਾ ਕਰ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ।" ਇਸ ਉੱਤੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਸੀ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼," ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਵਿਅਤਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਨੱਬੇਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤ, ਕੈਕਈ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਤਿਥੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਯੋਗ ਆਤਿਥਿਆਚਾਰ, ਪੈਰ ਧੋਣਾ, ਉਪਹਾਰ ਆਦਿ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ।" ਭਰਦਵਾਜ਼ ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ, "ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਵਸਥਾ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸੈਨਾ ਲਈ ਭੋਜਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸਨੇਹ ਯਥਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਇਸ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਪਰ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਿਉਂ ਛੱਡ ਆਇਆ, ਤੇ ਖੁਦ ਕਿਉਂ ਆਇਆ? ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ?" ਭਾਰਤ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਮੋਹਤਰਮ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡਾ ਸੰਕੋਚ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਯੁਵਰਾਜ, ਸਾਧੂ-ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਡਾ ਕਰਤੱਬ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਉੱਤਮ ਘੋੜੇ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਅਮਰ ਕਥਾ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨੱਨਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਤੱਕ, ਪ੍ਰੇਮ, ਧਰਮ ਤੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।