ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਨੌਕਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਸਵਾਰ ਸਨ, ਕੁਝ ਨੌਕਾਂ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਧਨ ਰੱਖ ਕੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਲੰਘਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਲੋਕ ਪਾਰ ਲੱਗ ਗਏ, ਨੌਕਚੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬਾਂਸਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਸਦੇ ਲੱਗੇ। ਹਾਥੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਝੰਡੇ ਲਹਿਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਸਵਾਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਪਾਰ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਫੜਕਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਨੌਕਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਕੁਝ ਬੇੜਿਆਂ ਤੇ, ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਕੁਝ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਤੈਰ ਕੇ ਪਾਰ ਲੰਘੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਫੌਜ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਉੱਤਮ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਹੌਸਲਾ ਦੇ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਵਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਵੱਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੇ ਸਾਥ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੂਬਸੂਰਤ ਝੋਪੜੀਆਂ, ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਨਵਿਆ-89ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਭਾਰਤ, ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਥ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ, ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਕਵਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਆਗੇ-ਆਗੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਚਲਿਆ। ਫਿਰ, ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ, ਰਘੁਕੁਲ ਵੰਸ਼ੀ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾ ਕੇ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲਿਆ। ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀ ਭਰਦਵਾਜ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। (ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ: 'ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ।') ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਫਲ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੈਰ-ਖਬਰ ਪੁੱਛੀ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਯੋਧਿਆ ਦੀ ਫੌਜ, ਖਜਾਨਾ, ਦੋਸਤ ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖਬਰ ਪੁੱਛੀ, ਪਰ ਰਾਜਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਭਰਦਵਾਜ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਅੱਗ, ਰੁੱਖ, ਚੇਲਿਆਂ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਮੰਗੀ। ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਵੰਸ਼ੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ, ਰਾਮ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਤੂੰ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ।" "ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਨੂੰ, ਪਿਤਾ ਨੇ, ਇਕ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਕੀ ਤੂੰ ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰਾਜ ਦਾ ਸੁਖ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਭਰਦਵਾਜ ਨੂੰ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂਆਂ ਤੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਰੋਸ ਨਾਲ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਐਸਾ ਸੋਚਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਿਆ; ਮੈਨੂੰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲਾਓ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਡਾਂਟੋ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ, ਮੇਰੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹਿਆ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ; ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਉਸ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਣ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਰਾਮ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਕਿੱਥੇ ਹਨ?" ਫਿਰ, ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਤੇ ਹੋਰ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੇ ਆਗ੍ਰਹ ਤੇ, ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਨੇਹ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ: "ਇਹ ਤੇਰਾ ਚੰਗਾ ਵਿਵਹਾਰ ਹੈ, ਰਘੁਕੁਲ ਵੰਸ਼ੀ; ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ, ਆਤਮ-ਸਯੰਯਮ, ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਵਧੇਰੇ ਤੇਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇੰਨਾ ਪੁੱਛਿਆ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੇਰਾ ਭਰਾ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਕੱਲ੍ਹ ਤੂੰ ਉਥੇ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਇੱਥੇ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਅਤੀਤ ਕਰ। ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ, ਹਿਕਮਤ ਵਾਲੇ, ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।" ਭਾਰਤ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਸੀ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ," ਕਹਿ ਕੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰਣ ਦੀ ਨਿਸਚਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਨਵਿਆ-90ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ, ਪੈਰ ਧੋਣ, ਭੋਗ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨ-ਨਵਾਜੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ।" ਭਰਦਵਾਜ, ਹੱਸ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਫੌਜ ਲਈ ਭੋਜਨ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਯੋਗ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ। ਪਰ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਿਉਂ ਰੱਖ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ? ਤੂੰ ਫੌਜ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ?" ਭਾਰਤ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਤਪस्वੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਫੌਜ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਮਹਾਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਕਰਕੇ। ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਉਦੇ ਤੋਂ, ਸਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਤਪस्वੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਰਤ, ਭਰਦਵਾਜ ਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਸਤਿਕਾਰ, ਭੈ, ਤੇ ਧਰਮ-ਅਨੁਕੂਲ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।