ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਬੈਰੰਗ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਾਵਾਂ ਤੇ ਮਾਹਿਰ ਮੱਲਾਹਾਂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਸਵਾਰ ਸਨ, ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਰਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪਾਰ ਲੰਘ ਗਏ, ਤਾਂ ਮੱਲਾਹ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਬਾਂਸਾਂ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਹਾਥੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੇ ਝੰਡੇ ਲਗੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਸਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਕਸਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਨਾਵਾਂ ਤੇ ਪਾਰ ਲੰਘੇ, ਕੁਝ ਪੱਟਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਕੁਝ ਘੜਿਆਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤੈਰ ਕੇ ਪਾਰ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਧਰਮੀ ਸੈਨਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸਮੇਂ 'ਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿਵਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਵਸਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਾਰਤ, ਪੰਡਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਸੁੰਦਰ ਕੁਟੀਆਂ, ਰੁੱਖ ਤੇ ਮਹਿਲਾ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨੱਸੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਉਥੇ ਹੀ ਰੋਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਕਵਚ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਪੈਦਲ ਹੀ ਚਲ ਪਿਆ। ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਰਤੀ ਦੀ ਵਸਤੂਆਂ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੈਰੀਂ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਫਲ ਆਦਿ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਭੇਟ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਪੁੱਛੀ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਰਹਿਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਸੈਨਾ, ਖਜ਼ਾਨਾ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਖੇਰੀ ਪੁੱਛੀ, ਪਰ ਰਾਜਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਆਗ, ਰੁੱਖ, ਚੇਲੇ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਪੁੱਛੀ। ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਹੜਾ ਰਾਘਵ ਲਈ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੱਧਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਰਾਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਚੈਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਜੋ ਇਕ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਸੀ, ਇੱਥੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਅਨੁਚਿਤ ਇਰਾਦਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਰਾਜ ਦਾ ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ?” ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਆਈਆਂ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਬੋਲੀ ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸੋਚੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ 'ਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲਗਾਓ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਓ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ 'ਚ ਜੋ ਕੁਝ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਉਸ ਮਨੁੱਖ-ਸ਼ੇਰ ਕੋਲ, ਉਸਦੀ ਕਿਰਪਾ ਲੈਣ ਤੇ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਣ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਚਲ ਪਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਿਹਰ ਕਰੋ, ਦੱਸੋ, ਰਾਮ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?” ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੇ ਹੋਰ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਨੇਹੀ ਬੋਲ ਕਹੇ। “ਇਹ ਚਲਣ ਤੇਰਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ! ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ, ਸਯਮ ਤੇ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰੀਤ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਵੱਸਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇੰਨਾ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੱਲ੍ਹ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਜਾਵੇਂਗਾ; ਪਰ ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ, ਤੇ ਰਾਤ ਇਹੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾ।” ਇਸ ਉੱਤੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼,” ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਰਾਤ ਰਹਿਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਨੱਬੇਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਥਾਂ ਬਨਾਈ, ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਕੇਕਈ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਤਿਥੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਰੀਂ ਧੋਣ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ।” ਭਰਦਵਾਜ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ, “ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਤੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਰੂਪ ਦੀ ਮਿਹਰ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸੈਨਾ ਲਈ ਭੋਜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਯੋਗ ਹੈ ਤੇ ਤੂੰ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਹੈਂ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਪਰ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਦੂਰ ਕਿਉਂ ਛੱਡ, ਇੱਥੇ ਆਪ ਆਇਆ? ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ?” ਭਾਰਤ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡਾ ਡਰ ਸੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਹੋਈ, ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ। ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਪਤਾ ਦੱਸਿਆ ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।