ਰਾਜਾ ਭਰਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੇ ਗੁਹਾ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਰਾਤ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬਿਤਾਈ। ਭਰਤ ਨੇ ਗੁਹਾ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਰਾਜਾ! ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਲਈ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਰ ਜਾਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਮਲਾਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈਆਂ ਨਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਭੇਜੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਸਕੀਏ।” ਗੁਹਾ ਨੇ ਭਰਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਦੌੜ ਲੱਗਾਈ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, “ਉਠੋ, ਜਾਗੋ, ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਰਹੋ! ਨਾਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰੋ, ਅਸੀਂ ਫੌਜ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣਾ ਹੈ।” ਗੁਹਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਸਭ ਜਣੇ ਜਲਦੀ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਓਂ ਪੰਜ ਸੌ ਨਾਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਲਿਆ। ਕੁਝ ਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁਵਾਸਤਿਕ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਵੱਡੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਪੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ। ਫਿਰ ਗੁਹਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਵਾਸਤਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੀ, ਫਿੱਕੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ, ਸ਼ੁਭ ਡੋਲਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਸੋਹਣੀ ਨਾਵ ਲਿਆਈ। ਭਰਤ ਅਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਕੌਸਲਿਆ, ਸੁਮੀਤਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜ-ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਅੱਗੇ ਪੂਜਾਰੀ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਫਿਰ ਰਾਣੀਆਂ, ਰਥ ਅਤੇ ਹੱਥੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵੀ ਆ ਗਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਂਪਾਂ ਲਈ ਅੱਗਾਂ ਜਗਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਵਾਂ, ਮਲਾਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਨਾਵਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਕੁਝ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਲਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਪਾਰ ਲੰਘ ਗਏ, ਮਲਾਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਬਾਂਸੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹੋਰ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਹਾਥੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਝੰਡੇ ਲਹਿਰਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਕੁਝ ਬੇੜੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਕੁਝ ਘੜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਤੇ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤੈਰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਰ ਲੰਘ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਫੌਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਵਧੀ। ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਰਤ ਪੂਜਾਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਉਹ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਜੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੂਜਾਰੀ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਟੀਆਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਸੋਹਣੀ ਟਹਿਲੀ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸੀ। (ਇੱਥੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।) ਭਰਦਵਾਜ਼ ਜੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਰਤ—ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਨ—ਨੇ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਬਕਤਰ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਮੁੱਖ ਪੂਜਾਰੀ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪੈਦਲ ਹੀ ਚਲੇ। ਭਰਦਵਾਜ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੂਜਾਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰੇ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਗੰਤੁਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ, ਫਲ ਅਤੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ। ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਦੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਭਰਦਵਾਜ਼ ਨੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਫੌਜ, ਖਜ਼ਾਨੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ, ਪਰ ਰਾਜਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਭਰਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਅੱਗਾਂ, ਰੁੱਖਾਂ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਭਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛੀ। ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਲਈ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਤੂੰ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹੈ। ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਜਿਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ—ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ—ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਕਿਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੁਝ ਗਲਤ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਜ ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਭੋਗ ਸਕੇਂ?” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭਰਤ ਦੇ ਅੱਖ ਭਰ ਆਏ, ਗਲਾ ਰੁੰਝ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, “ਜੇਕਰ ਆਪ ਵੀ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲਾਓ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਓ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸ ਮਨੁੱਖ-ਸ਼ੇਰ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਰ ਮੰਗਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮੁੜ ਅਯੋਧਿਆ ਆ ਜਾਵੇ।” “ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ। ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ, ਰਾਮ—ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ—ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?” ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੂਜਾਰੀਆਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। “ਇਹ ਤੇਰਾ ਚਰਿਤਰ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਜੋ ਤੂੰ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦਾ, ਸਯਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈਂ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਧੀਆ ਨਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।” “ਤੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਪਰ ਅੱਜ ਰਾਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ, ਹੇ ਜਨਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੀਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਟੋਲੀ ਨੇ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਚਿਤਰਕੂਟ ਵੱਲ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।