ਜਦੋਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਗੁਹਾ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਭਰਤ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਤਰਕ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਰਫ ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਇਸ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਭਰਤ ਨੇ ਮੁੜ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਗੁਹਾ, ਮੈਂ ਕਿਸ ਰਸਤੇ ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂ? ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਬਹੁਤ ਘਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਕੰਢਾ ਲੰਘਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।" ਭਰਤ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਗੁਹਾ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, "ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੀ ਮੇਰੇ ਨੌਕਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲਣਗੇ; ਤੇ ਮੈਂ ਖੁਦ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲਾਂਗਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਕੁਮਾਰ।" ਪਰ ਫਿਰ ਗੁਹਾ ਨੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ, "ਤੂੰ ਰਾਮ ਵਲ ਕੋਈ ਮੰਦਾ ਇਰਾਦਾ ਲੈ ਕੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ? ਤੇਰੀ ਇਹ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਸੰਦੇਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਰਾਮ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭਰਤ ਨੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਆਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਸੁੱਚੀਆਂ ਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਦੁਖ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਆਵੇ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰ। ਰਾਘਵ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕਰ—ਗੁਹਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਭਰਤ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁਹਾ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, "ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਜੋ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਮਿਲੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਉਸ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਹਾ ਤੇ ਭਰਤ ਵਿਚ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਮੱਝ ਗਈ ਤੇ ਰਾਤ ਨੇ ਆਉਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ। ਫੌਜ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਕੇ, ਗੁਹਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਠਿਕਾਣੇ ਤੇ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਰਤ, ਜੋ ਐਸਾ ਦੁਖ ਭੋਗਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਜਨਮ ਲੈ ਆਈ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਪਦਾ ਜਲਨ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕਾ ਦਰੱਖਤ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ 'ਚ ਪਸੀਨਾ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਬਰਫ ਪਿਘਲਦੀ ਹੋਵੇ। ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨੂੰ ਓਥੇ ਦੇ ਖਣਿਜ ਵਾਂਗ, ਨਿਰਾਸ਼ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਰਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਭਾਰੀ ਪਹਾੜ ਹੇਠਾਂ ਆ ਗਿਆ। ਭੁਲੇਖੇ ਦੀ ਬੇਅੰਤ ਲਹਿਰਾਂ, ਜਲਦੇ ਹੋਏ ਬਾਂਸ ਵਾਂਗ ਦਰਦ, ਤੇ ਪੀੜਾ ਦੀਆਂ ਜੜੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਆ ਪਏ। ਉਹ ਡੂੰਘੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਭਰਦਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਚੇਤਨਾ ਭਟਕੀ ਹੋਈ, ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤਪਤ ਨਾਲ ਬੇਚੈਨ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਸਾਂਡ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ, ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਗੁਹਾ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਭਰਤ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਜੋ ਭਾਰੀ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਜਦ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ, ਗੁਹਾ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਉੱਤਮ ਚਰਿੱਤਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਵਲੀਆਂ ਬੇਅੰਤ ਹਨ। ਗੁਹਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ, ਜੋ ਸਦਾ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਤਪਰ।" "ਪਿਆਰੇ, ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਖਟਿਆ ਤਿਆਰ ਹੈ; ਤੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤ ਜਾ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਤਕਲੀਫ ਸਹਿਣ ਦੇ ਆਦੀ ਹਨ, ਪਰ ਤੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ; ਅਸੀਂ ਇਸ ਧਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪਹਰਾ ਦਿਆਂਗੇ।" "ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿਆਰਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ—ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੱਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਨਾਮੀ, ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰ ਧਨ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਰਾਮ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਦ ਉਹ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਸੁੱਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ।" "ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਅਣਜਾਣ ਹੋਵੇ; ਅਸੀਂ ਚਾਰ ਵੰਨਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਨ ਜਿੱਤ ਲਏ।" "ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸੁੱਤ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਦ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?" "ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵ ਵੀ ਮਿਲ ਕੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਰਾ ਸਕਦੇ, ਵੇਖੋ ਗੁਹਾ, ਉਹ ਹੁਣ ਘਾਸ ਉੱਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਇਹ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਹਰ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।" "ਜਦ ਉਹ ਜਨਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਜੀਵੇਗਾ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਧਰਤੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" "ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਥੱਕ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਹੁਣ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਰੋਣੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅੱਜ ਰਾਜ ਮਹਲ ਚੁੱਪ ਹੈ।" "ਨਾ ਤਾਂ ਕੌਸਲਿਆ, ਨਾ ਰਾਜਾ, ਨਾ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ—ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਰਾਤ ਜੀਉਂਦਾ ਬਿਤਾਵੇਗਾ।" "ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਜੀ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਦੁੱਖੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਰ ਜਾਵੇਗੀ।