ਗੁਹਾ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਮਛੀਆਂ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਦੇ ਤੋਹਫੇ ਲੈ ਕੇ ਭਰਤ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਹਾ ਨੇੜੇ ਆਇਆ, ਸਮੰਤ੍ਰਾ — ਜੋ ਬਹੁਤ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਰਥੀ ਸੀ — ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਸਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਗੁਹਾ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਡੰਡਕਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦਾ ਮਿੱਤਰ।" ਫਿਰ ਸਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, "ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ਜ, ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਮਿਲੋ; ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕਿੱਥੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਰਤ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਖਿਆ, "ਗੁਹਾ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ।" ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਗੁਹਾ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਭਰਤ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਥਾਂ ਇੱਕ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਠੱਗੇ ਗਏ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹੋ।" ਗੁਹਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਏ ਹੋਏ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ, ਤਾਜਾ ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ, ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਖਾਣਾ ਬਹੁਤ ਹੈ, ਉੱਚਾ ਤੇ ਨੀਵਾਂ।" ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਫੌਜ ਇੱਥੇ ਖਾ ਕੇ ਇਹ ਰਾਤ ਬਿਤਾਵੇ; ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇज्ज਼ਤ ਤੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਵੋਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਪਚਿਆਸੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਹਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ ਭਰਤ ਨੇ ਤਰਕ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਸੀਂ, ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਜੋ ਚਾਹਿਆ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ; ਕੇਵਲ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਫੌਜ ਦੀ ਇੱਤਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਭਰਤ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਕਿਹੜੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਮੈਂ ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਜਾਵਾਂ, ਗੁਹਾ? ਇਹ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਘਣੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਕੰਢਾ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।" ਭਰਤ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁਹਾ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਸੇਵਕ, ਜੋ ਧਨੁਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜਾਣਗੇ; ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਚੱਲਾਂਗਾ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ।" ਪਰ ਗੁਹਾ ਨੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ, ਵਲ ਮੰਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਹੇ? ਤੁਹਾਡੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਸ਼ਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" ਭਰਤ ਨੇ ਨਰਮ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਦੁਖ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਆਵੇ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰੋ। ਰਾਘਵ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਪਿਤਾ-ਬਰਾਬਰ।" "ਮੈਂ ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੋਚ ਨਾ ਕਰੋ—ਗੁਹਾ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।" ਭਰਤ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁਹਾ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖਿੜ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਧਨਿਆ ਹੋ; ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ ਮਿਲੀ ਰਾਜਾਈ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ।" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਯਾਦਾ ਸਾਰਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਚਿਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੈ।" ਗੁਹਾ ਤੇ ਭਰਤ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਰਾਤ ਆ ਗਈ। ਫੌਜ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਕੇ, ਗੁਹਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਠਿਕਾਣੇ ਚਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਦੁਖ ਦੀ ਲਹਿਰ ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆ ਗਈ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਐਸਾ ਦੁਖ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਘਵ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਲਨ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੁੱਕਾ ਦਰੱਖਤ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਖ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪਸੀਨਾ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰੇਕ ਅੰਗ ਤੋਂ ਵਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਮਾਲਾ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਪ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਹਿਮ ਹਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਦੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਬਣਾਕੇ, ਆਹਾਂ ਨੂੰ ਖਣਿਜਾਂ ਵਾਂਗ, ਹਤਾਸ਼ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੇ ਦੁਖ-ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਚੋਟੀ ਨਾਲ—ਭਰਤ ਦੁਖ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ, ਬੇਅੰਤ ਭਟਕਣ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਜਲਦੀ ਦੁਖ ਦੇ ਬਾਂਸ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਜੜ-ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰਦਾ, ਮਨ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਸੂਝ-ਬੂਝ ਭਟਕੀ ਹੋਈ, ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਾ, ਦਿਲ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਆਤੁਰ, ਆਪਣੇ ਗੋਹ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਏ ਬਲਦ ਵਾਂਗ, ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਗੁਹਾ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਤ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਜੋ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਬਾਰੇ ਧੀਰਜ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ, ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਛਿਆਸੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਹਾ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਉੱਚੀ ਤਬੀਅਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ। "ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਜੋ ਜਾਗਦਾ ਸੀ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਆਪਣਾ ਵਧੀਆ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਿਆਰ।" "ਪਿਆਰੇ, ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਵਿਛੌਣਾ ਤਿਆਰ ਹੈ; ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਇਸ 'ਤੇ ਸੋ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਤਨ।" "ਇਹ ਲੋਕ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਦੇ ਆਦੀ ਹਨ, ਪਰ ਤੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਇਸ ਧਰਮਵਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪਹਰਾ ਦੇਵਾਂਗੇ।" "ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ; ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।" "ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮਰਯਾਦਾ, ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵਾਫਰ ਸੁਖ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਰਾਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਦ ਉਹ ਸੀਤਾ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਫੜਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੌਂਦਾ ਹੈ।