ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਫੌਜ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਸਾਜ-ਸਮਾਨ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਮਹਾਨ ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਲਗਾ ਕੇ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਦੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗੁਹਾ ਨੇ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਭਾਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਸੋਚਾਂ, ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦਾ। ਭਾਰਤ ਆਪ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਡੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ, ਭਾਰਤ, ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜ ਦੀ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਸ਼ਾਇਦ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਆ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਮਾਲਕ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਵੀ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਵੀ ਰਾਮ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਇਥੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ। ਸਾਰੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਜੋ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ, ਦਰਿਆ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਤੇ ਮਾਸ, ਜੜ੍ਹੀਆਂ, ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨ। ਪੰਜ ਸੌ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਮਲਾਹ, ਹਰ ਸੌ ਦੀ ਟੋਲੀ ਇਕ-ਇਕ ਸੌ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹੇ। ਜਦ ਭਾਰਤ ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਫੌਜ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਭਾਗ ਜਾਗੇ ਹਨ, ਅੱਜ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਮੱਛੀ, ਮਾਸ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਲੈ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗੁਹਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਨਮ੍ਰ ਰਥੀ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਗੁਹਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਦੰਡਕ ਅरण੍ਹ ਦੇ ਰਸਤੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਭਰਾ (ਰਾਮ) ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਗੁਹਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕਿੱਥੇ ਹਨ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸੁਭਾਗਵਾਨ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਜਲਦੀ ਆਖਿਆ, "ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਣ ਦਿਓ।" ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਗੁਹਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਇੱਕ ਵਸੇਬਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਧੋਖੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੋ। ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਵਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਹੋਏ ਫਲ, ਜੜ੍ਹੀਆਂ, ਤਾਜ਼ਾ ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ। ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਫੌਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ, ਇਹ ਰਾਤ ਇਥੇ ਬਿਤਾਵੇ; ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਚਲੇ ਜਾਵੋਗੇ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੇ ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਭਾਰਤ ਨੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਤਰਕ ਯੁਕਤ ਤੇ ਉਚਿਤ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮਿੱਤਰ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਚਾਹਿਆ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਕੇਵਲ ਤੁਸੀਂ ਹੀ, ਮੇਰੀ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਭਾਰਤ, ਜੋ ਤੇਜਸਵੀ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੀ, ਦੁਬਾਰਾ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਗੁਹਾ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਰਸਤੇ ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂ? ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਬਹੁਤ ਘਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਕੰਢਾ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਗੁਹਾ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੇਰੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਵਾਲੇ ਸੇਵਕ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਚਲਣਗੇ, ਤੇ ਮੈਂ ਖੁਦ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਚਲਾਂਗਾ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ।" ਫਿਰ ਗੁਹਾ ਨੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਵੱਲ ਮੰਦ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ? ਤੁਹਾਡੀ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਇਸ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਆਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਕਦੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਆਵੇ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾ ਬਣੋ। ਰਾਘਵ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਕਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਿਆਓ—ਗੁਹਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।" ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁਹਾ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਤੁਸੀਂ ਧੰਨ ਹੋ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬਰਾਬਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ ਮਿਲੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ। ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਖ਼ਯਾਤੀ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਜੋ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਹਾ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਮੰਦ ਪੈਣ ਲੱਗੀ ਤੇ ਰਾਤ ਆ ਗਈ। ਫੌਜ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਕੇ, ਗੁਹਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਠਿਕਾਣੇ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਸੜ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੁੱਕੇ ਦਰਖ਼ਤ ਨੂੰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅੱਗ ਸਾੜਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਕਰਕੇ ਪਸੀਨਾ ਵਗਣ ਲੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜ ਤੇਜ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਕੇ ਪਾਣੀ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਹਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਸਹੀਨ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਚੋਟੀ-ਚੋਟੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੋ ਗਈ।