ਜਦੋਂ ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ "ਜੋ ਹੁਕਮ" ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ, ਠੀਕ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫੌਜ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਭਰਤ, ਰਾਮ ਦੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਨਿਸਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਫੌਜ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਡੇਰਾ ਲਗਾਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ, ਇੱਥੇ ਦਿਖ ਰਹੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ। ਭਰਤ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਦੇ ਝੰਡੇ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਨਿਸਾਦਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ—ਭਰਤ, ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜ ਦੀ ਵਿਰਲੇ ਕਿਸਮਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਖਾਤਿਰ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ।" "ਸਾਰੇ ਨਿਸਾਦ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ, ਨਦੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਾਸ, ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹੋਏ। ਪੰਜ ਸੌ ਨੌਕਰ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ, ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ; ਹਰ ਸੌ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਟੀਮ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸੌ ਨੌਕਾਂ ਲਈ। ਜਦ ਭਰਤ ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਫੌਜ, ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੀ, ਅੱਜ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰੇਗੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਾਸ, ਮੱਛੀ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਦੇ ਤੋਹਫੇ ਲੈ ਕੇ, ਨਿਸਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗੁਹਾ ਭਰਤ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਮੰਤ੍ਰਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੋਝੀਵਾਨ ਤੇ ਨਿਮਰ ਰਥੀ ਸੀ, ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹ ਗੁਹਾ ਹੈ, ਮੁਖੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਡੰਡਕ ਜੰਗਲ ਦਾ ਮਾਹਰ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦਾ ਮਿੱਤਰ।" "ਇਸ ਲਈ, ਗੁਹਾ ਨਿਸਾਦ ਮੁਖੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ; ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕਿੱਥੇ ਹਨ।" ਸਮੰਤ੍ਰਾ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਵाणी ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਖਿਆ, "ਗੁਹਾ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ।" ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਗੁਹਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਤ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਥਾਂ ਇਕ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਝੂਠੇ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਜਥੇ ਵਿਚ ਰਹੋ।" "ਨਿਸਾਦਾਂ ਵਲੋਂ ਲਿਆਈਆਂ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ ਹਨ, ਤਾਜਾ ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ ਹੈ, ਜੰਗਲੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਬਹੁਤायत ਹੈ। ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਫੌਜ, ਖਾ-ਪੀ ਕੇ, ਇਹ ਰਾਤ ਇੱਥੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ; ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਤੁਸੀਂ ਕੱਲ੍ਹ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਵੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਹਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬੁਧੀਮਾਨ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਸੀ, ਨੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਤਰਕ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ, ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਫੌਜ ਦੀ ਇੱਤਨੀ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੁੜ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਹੜੇ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਜਾਵਾਂ, ਗੁਹਾ? ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਬਹੁਤ ਘਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਕੰਢਾ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।" ਭਰਤ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁਹਾ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲੇ, "ਨੌਕਰ, ਜੋ ਧਨੁਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜਾਣਗੇ; ਮੈਂ ਵੀ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਾਲੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਾਂਗਾ।" "ਪਰ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਤਬ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ, ਵਲ ਮੰਦ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਨਾ? ਤੁਹਾਡੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਸ਼ੱਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਆਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਸਾਫ ਤੇ ਨਰਮ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਦੁਖਦਾਈ ਸਮਾਂ ਨਾ ਆਵੇ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰੋ। ਰਾਘਵ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਮਾਨ।" "ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੋਚ ਨਾ ਕਰ—ਗੁਹਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।" ਭਰਤ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁਹਾ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਾ ਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਧਨਿਆ ਹੋ; ਮੈਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਜੋ ਰਾਜ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਿਨਾ ਜਤਨ ਮਿਲਿਆ, ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ।" "ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ 'ਚ ਵਿਆਪੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਦੁਖ ਵਿਚ ਹੈ।" ਜਦ ਗੁਹਾ ਭਰਤ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਘਟ ਗਈ ਤੇ ਰਾਤ ਆਉਣ ਲੱਗੀ। ਗੁਹਾ ਨੇ ਫੌਜ ਦੀ ਵਿਆਸਥਾ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਠਹਿਰਾਈ ਥਾਂ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਭਰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਦੁਖ ਮਿਲਣ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਦੁਖ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਘਵ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਲਨ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੁੱਕਾ ਦਰੱਖਤ ਅੰਦਰੋਂ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਖ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪਸੀਨਾ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ 'ਚੋਂ ਵਹਿ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਮਾਲਾ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਗਰਮ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਹਿਮ ਰਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।