ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਸੁਰਮੇ ਗੁਹਾ, ਆਪਣੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚੋਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਭਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਰਹੀ ਫੌਜ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਿੱਥੇ ਪਹੀਏ ਅਤੇ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਰੁਕ ਗਈ। ਭਰਤ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਿਕਾ ਦੋ; ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਆਰਾਮ ਕਰਾਂਗੇ, ਅਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਇਸ ਮਹਾਨ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਾਂਗੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਭਰਤ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਕਦੇ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਕਰਾਂਗੇ,” ਅਤੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਲੇ ਨਾਲ ਠੀਕ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਫੌਜ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੜੀਬੱਧ ਕਰਕੇ, ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਇਹ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਚੌਰਾਸੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਫੌਜ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗੁਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਾਤੀ-ਭਾਈਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਸੋਚਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦਾ। ਭਰਤ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਵਿਰਖ ਦੀ ਝੰਡਾ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਭਰਤ, ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜ ਦੀ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ। ਸਾਰੇ ਨਿਸ਼ਾਦ, ਜੋ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ, ਦਰਿਆ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਾਸ, ਜੜਾਂ, ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਣ। ਪੰਜ ਸੌ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਨਾਵਾਂ-ਚਲਾਣ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਸੌ ਨਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੌ ਨੌਜਵਾਨ, ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ। ਜਦ ਭਰਤ ਰਾਮ ਨਾਲ ਰਾਜੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਫੌਜ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਅੱਜ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰੇਗੀ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਛੀ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਲੈ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਗੁਹਾ ਭਰਤ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਸਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਮੁੰਤ੍ਰਾ, ਜੋ ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸਾਰਥੀ ਸੀ, ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਗੁਹਾ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰ ਜਾਤੀ-ਭਾਈਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਡੰਡਕ ਅਰਣੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਵੱਡਾ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਦਾ ਮਿੱਤਰ। ਇਸ ਲਈ, ਗੁਹਾ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲੇ; ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕਿੱਥੇ ਹਨ।” ਸਮੁੰਤ੍ਰਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਗੁਹਾ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ।” ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਗੁਹਾ ਆਪਣੇ ਜਾਤੀ-ਭਾਈਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਭਰਤ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਥਾਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਧੋਖੇ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੋ। ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਵਲੋਂ ਜੜਾਂ, ਫਲ, ਤਾਜਾ ਅਤੇ ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ, ਜੰਗਲੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਵਾਫ਼ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਤੁਹਾਡੀ ਫੌਜ, ਖਾ ਕੇ, ਇਹ ਰਾਤ ਇੱਥੇ ਗੁਜਾਰੇਗੀ; ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਕੱਲ੍ਹ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਵੋਗੇ।” ਇਹ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਪਚੀਹਵੀਂ ਸਰਗਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਹਾ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਤਰਕ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਕਹੀਆਂ: “ਹਾਂ, ਸੱਜਣ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਚਾਹਿਆ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਫੌਜ ਦੀ ਇੱਤਨੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹਦੇ ਹੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਭਰਤ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਬੋਲ ਕਹੇ: “ਕਿਹੜੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਜਾਵਾਂ, ਗੁਹਾ? ਇਹ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਜੰਗਲਾਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਕੰਢਾ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।” ਭਰਤ ਦੀ ਇਹ ਸੋਝੀ-ਭਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁਹਾ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਸੇਵਕ, ਜੋ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਚਲਣਗੇ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ, ਵੱਡੀ ਯਸ਼ਸਵੀਤਾ ਵਾਲੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਵੱਲ ਮਾੜੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਹੇ, ਜਿਸਦੇ ਕਰਤੱਬ ਨਿਰਮਲ ਹਨ; ਇਹ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਸੰਦੇਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਆਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ, “ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਐਸਾ ਦੁਖ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਆਵੇ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰੋ। ਰਾਘਵ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ। ਮੈਂ ਕਕੁਤਸਥਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਸੋਚੋ—ਗੁਹਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।” ਭਰਤ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ, ਗੁਹਾ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਤੁਸੀਂ ਧੰਨ ਹੋ; ਮੈਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਯਤਨ ਦੇ ਮਿਲਿਆ ਰਾਜ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਯਸ਼ਸ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੈ, ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ।