ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੂਰੇ ਸਜਧਜ ਨਾਲ, ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਚਮਕਦੇ ਤਾਮਬੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਵਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਬੜੀ ਭਗਤੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰਿੰਗਵੇਰਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਰਾਮ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਬੜਾ ਬਹਾਦਰ ਗੁਹਾ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਚੌਕਸੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਮੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਰਥਾਂ ਦੇ ਪਹਿਓਂ ਅਤੇ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਸੀ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਆ ਕੇ ਠਹਿਰ ਗਈ। ਜਦ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੀ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੇਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਲਗਾ ਦਿਓ; ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਆਰਾਮ ਕਰਾਂਗੇ ਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਇਸ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਾਂਗੇ।" ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਲਈ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਜਲ ਦਿਆਂ।" ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ 'ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ' ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਠਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਫੌਜ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਰਾਮ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਉੱਚ-ਕੁਲ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਠਹਿਰ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗੁਹਾ ਨੇ, ਜੋ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਜਣੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ; ਬੜੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦਾ। ਖ਼ੁਦ ਭਾਰਤ, ਜਿਸਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਦਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਆ ਗਿਆ ਹੈ।" ਗੁਹਾ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਜਤਾਈ, "ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲਿਆ ਸੀ, ਭਾਰਤ, ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਚ 'ਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਆ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ, ਰਾਮ ਮੇਰਾ ਮਾਲਕ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਦੋਸਤ ਵੀ। ਉਸ ਲਈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ।" ਉਹਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਸਾਰੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਿਸ਼ਾਦ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ, ਨਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਤੇ ਮਾਸ, ਫਲ ਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਖਾ ਕੇ ਜੀਉਣ। ਪੰਜ ਸੌ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਮਲਾਹ, ਹਰ ਸੌ ਨੌਕਾਂ ਲਈ ਇਕ-ਇਕ ਸੌ, ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ। ਜਦ ਭਾਰਤ ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੁਭਾਗੀ ਫੌਜ ਅੱਜ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਮੱਛੀ, ਮਾਸ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਦੇ ਤੋਹਫੇ ਲੈ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗੁਹਾ ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਸਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਨਿਮਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹ ਗੁਹਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਦਾ ਮਾਹਿਰ, ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਦਾ ਦੋਸਤ ਤੇ ਇਹ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਭਾਰਤ! ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਿਓ; ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕਿੱਥੇ ਹਨ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਖਿਆ, "ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਓ।" ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਗੁਹਾ ਆਪਣੇ ਜਣਿਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਥਾਂ ਸਾਡਾ ਵਸੇਬਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਵੀ ਠੱਗੇ ਗਏ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹੋ।" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਵਲੋਂ ਲਿਆਏ ਹੋਏ ਫਲ-ਮੂਲ, ਤਾਜਾ ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ, ਅਤੇ ਵਣ-ਭੋਜਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਫੌਜ ਇੱਥੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਉਪਰੰਤ ਰਾਤ ਬਿਤਾਵੇਗੀ; ਹਰ ਇਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ, ਕੱਲ੍ਹ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਸਮੇਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਓ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਭਾਰਤ ਨੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੋਝੀ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਮਿੱਤਰ! ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ; ਸਿਰਫ ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਇਨੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦੀ ਆਦਰ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।" ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਗੁਹਾ! ਮੈਂ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਜੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਰਾਹੀਂ ਜਾਵਾਂ? ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਬੜਾ ਘਣਾ ਹੈ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਕੰਢਾ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।" ਗੁਹਾ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਨੌਕਰ, ਜੋ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜਾਣਗੇ; ਮੈਂ ਆਪ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲਾਂਗਾ, ਵੱਡੀ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ!" ਫਿਰ ਗੁਹਾ ਨੇ ਹੌਲਿਆਂ-ਹੌਲਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਵੱਲ ਕੋਈ ਮੰਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੇ? ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦੇਖ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।" ਭਾਰਤ ਨੇ ਬੜੀ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਗੱਲੀ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਆਵੇ! ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰ। ਰਾਘਵ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਦਰਜਾ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕਰ—ਗੁਹਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।