ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰਿਆ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੀ, ਲੋਕ ਰਾਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਦੇ, "ਕਦੋਂ ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗੇ, ਜੋ ਘਣੇ ਬਦਲ ਵਾਂਗ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਅਟੱਲ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ?" ਉਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, “ਸਿਰਫ ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਡਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।” ਇਹ ਸੁਖਦਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਬੋਲ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਾਸੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਨਾ ਸਿਰਫ ਮਹਾਨ ਲੋਕ, ਸਗੋਂ ਆਮ ਨਗਰ ਵਾਸੀ ਵੀ ਰਾਮ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨੈਣ-ਮੋਤੀ ਜੜਨ ਵਾਲੇ, ਕੁੰਭਕਾਰ, ਜਾਲੀ ਬੁਣਨ ਵਾਲੇ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਲੱਕੜ ਚੀਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੂਰਤੀ تراਸ਼, ਮਣਕੇ ਪੀਰਨ ਵਾਲੇ, ਦਾਂਤ-ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਚੂਨਾ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਕੰਬਲ ਧੋਣ ਵਾਲੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਵੈਦ, ਧੂਪ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਰਾਬ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਧੋਬੀ, ਦਰਜੀ, ਪਿੰਡਾਂ-ਛੋਟੇ ਵੱਸਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਨਾਟਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਤੇ ਨੌਕਰ-ਮਜਦੂਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ ਭੀ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਤੇ ਉੱਤਮ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਗਾਵਾਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਭਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਚੰਗੇ-ਚੰਗੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਚਮਕਦੇ ਤਾਮੇ ਦੇ ਗਹਣੇ ਪਾਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਹਨਾਂ ਤੇ ਭਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਚੱਲੀ। ਇਹ ਜਥਾ ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵਾਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵੇਰਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਵੀਰ ਗੁਹਾ, ਆਪਣੇ ਸਾਕਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਉਹ ਇਲਾਕਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਥਾਂ ਦੇ ਪਹੀਏਆਂ ਤੇ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪਈਆਂ ਸਨ, ਭਰਤ ਦੀ ਫੌਜ ਠਹਿਰ ਗਈ। ਭਰਤ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਅਮਲਾ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਸਾਡੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਲਗਾ ਦਿਓ। ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਆਰਾਮ ਕਰਾਂਗੇ ਅਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਇਹ ਵੱਡੀ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰਾਂਗੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਲਈ ਤਿਰਥ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਲਈ ਜਲ ਦਾਨ ਕਰਾਂਗਾ।" ਭਰਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ, "ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼," ਆਖ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਸਮੇਤ ਫੌਜ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਫੌਜ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਉੱਚ-ਕੁਲ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਰਾਮ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਉਥੇ ਟਿਕਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗੁਹਾ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਗੰਗਾ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਵੇਖੀ, ਆਪਣੇ ਸਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਸੋਚ ਲਵਾਂ, ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਭਰਤ ਆਪ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ।" ਗੁਹਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਭਰਤ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਦਿੱਤਾ, ਭਰਤ, ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਆ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਰਾਮ ਮੇਰਾ ਮਾਲਕ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਵੀ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਗੰਗਾ ਕੰਢੇ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ।" ਉਸ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ, "ਸਾਰੇ ਤਾਕਤਵਰ ਨਿਸ਼ਾਦ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਮਾਸ, ਜੜੀਆਂ ਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਨਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਪੰਜ ਸੋ ਨੌਜਵਾਨ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਮਲਾਹ, ਹਰ ਸੋ ਨੌਕਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ। ਜਦ ਭਰਤ ਰਾਮ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਅੱਜ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਾਸ, ਮੱਛੀ ਤੇ ਮਧੂ ਦੇ ਤੋਹਫੇ ਲੈ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗੁਹਾ ਭਰਤ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ—ਜੋ ਚਤੁਰ ਤੇ ਸ਼ੀਲਵਾਨ ਰਥੀ ਸੀ—ਭਰਤ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਗੁਹਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਕਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਡੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਮ ਤੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕਿੱਥੇ ਹਨ।" ਭਰਤ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਖਿਆ, "ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਓ।" ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਉੱਤੇ, ਗੁਹਾ ਆਪਣੇ ਸਾਕਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹ ਥਾਂ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਣ ਆਏ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੋ।" "ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਵਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਹੋਏ ਜੜ-ਫਲ, ਤਾਜਾ ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਆਦਲੇ ਖਾਣੇ ਉੱਥੇ ਹਨ। ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਫੌਜ ਇੱਥੇ ਖਾ-ਪੀ ਕੇ ਰਾਤ ਬਿਤਾਵੇ, ਹਰ ਚਾਹ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਚਲੇ ਜਾਵੋ।" ਇਹ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਰਾਸੀਵੇਂ ਤੇ ਪਚਾਸੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਪਾਵਨ ਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਵਾਚਕ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।