ਕੈਕਈ, ਸੁਮੀਤਰਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕੋਸਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਣ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਈਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਰਥਾਂ 'ਚ ਬੈਠੀਆਂ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਆਯੋਧਿਆ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਚਲ ਪਏ। ਸਭ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਜੀਅ ਭਰ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਦੇ, "ਕਦੋਂ ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖਾਂਗੇ, ਜੋ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਬਲਵਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਟੱਲ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ?" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਡਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਲੋਕ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ, ਗਲੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਆਯੋਧਿਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਮਾਣਯੋਗ ਹੋਣ ਜਾਂ ਆਮ ਲੋਕ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਾਮ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਇਸ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰਾਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਕੁੰਭਾਰ, ਜੁਲਾਹੇ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਲੱਕੜ ਚੀਰਨ ਵਾਲੇ, ਨਕਸ਼ੀਕਾਰ, ਹਾਥੀਦੰਦ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਚੂਨਾ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਕੰਬਲ ਧੋਣ ਵਾਲੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਵੈਦ, ਧੂਪ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਰਾਬ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਧੋਬੀ, ਦਰਜ਼ੀ, ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਲੋਕ, ਨਾਚਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਤੇ ਨੌਕਰੇ ਵੀ ਸਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਚਲੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਚੰਗੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਚਮਕਦੇ ਤਾਮਬੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਪਾ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਵਾਰੀਆਂ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੁਰਦੇ ਗਏ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਫੌਜ ਵੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲੀ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਥਾ ਰਥਾਂ, ਗੱਡੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਸ਼੍ਰਿੰਗਵੇਰਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਰਾਮ ਦਾ ਦੋਸਤ, ਵੀਰ ਗੁਹਾ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਿਆਂ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਫੌਜ, ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਚੱਕੀਆਂ ਤੇ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਵੀ ਸਨ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਡੇਰਾ ਲਾ ਲਿਆ। ਜਦ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣਿਆਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਲਗਾ ਦਿਓ। ਅਸੀਂ ਆਰਾਮ ਕਰਕੇ ਕੱਲ੍ਹ ਇਸ ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਾਂਗੇ।" ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਤਮਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਿਲਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ, "ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ," ਆਖ ਕੇ, ਫੌਜ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਫੌਜ ਆਪਣੀ ਸਜਾਵਟ ਤੇ ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਭਾਰਤ, ਰਾਮ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਟਿਕ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਰਾਸੀਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਜਦੋਂ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਲੱਗੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਜਣਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ, ਇੱਥੇ ਆ ਗਈ ਹੈ; ਮੈਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਸੋਚਾਂ, ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦਾ।" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਭਾਰਤ ਆਪ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਭਾਰਤ, ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜ ਦੀ ਖਾਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਆ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।" ਗੁਹਾ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਰਾਮ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਦੋਸਤ ਦੋਵੇਂ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ।" "ਸਾਰੇ ਨਿਸ਼ਾਦ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ, ਜੰਗਲੀ ਮਾਸ, ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ।" "ਪੰਜ ਸੌ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਮਲਾਹ, ਹਰ ਸੌ ਲਈ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸੌ ਨੌਕਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ।" "ਜਦ ਭਾਰਤ ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਫੌਜ, ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਗ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਅੱਜ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਗੁਹਾ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਮੱਛੀਆਂ, ਮਾਸ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਵਾਲੇ ਤੋਹਫੇ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਚਤੁਰ ਤੇ ਨਿਮਰ ਰਥਵਾਹਕ ਸੀ, ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹ ਗੁਹਾ ਹੈ, ਮੁਖੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਜਣਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਡੰਡਕ ਜੰਗਲ ਦਾ ਜਾਣੂ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦਾ ਦੋਸਤ।" "ਇਸ ਲਈ, ਕਕੁਤਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਗੁਹਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲੇ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕਿੱਥੇ ਹਨ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਜਲਦੀ ਆਖਿਆ, "ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਣ ਦਿਉ।" ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਗੁਹਾ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਜਣਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹ ਥਾਂ ਇਕ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਵੀ ਧੋਖਾ ਖਾ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ—ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹੋ।" "ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਵਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਹੋਏ ਜੜ੍ਹੀਆਂ, ਫਲ, ਤਾਜ਼ਾ ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲੀ ਖਾਣੇ ਹਨ, ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਸਭ ਕਿਸਮ ਦੇ।" "ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਫੌਜ ਇਹ ਸਭ ਖਾ ਕੇ, ਇਹ ਰਾਤ ਇੱਥੇ ਬਿਤਾਵੇ; ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਉਂਦੀ-ਚਾਹੁੰਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲੇਗੀ, ਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਓਗੇ।