ਭਾਰਤ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੀ, ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਖਾਂ ਘੋੜਸਵਾਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਕੈਕੇਈ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਸਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਥਾਂ 'ਚ ਬੈਠੀਆਂ। ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਵੀ, ਲੱਖਣ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿਚ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ, "ਕਦੋਂ ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗੇ? ਉਹ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਟੱਲ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਪੱਕਾ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।" ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਨਗਰ ਵਾਸੀ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਮਾਣਯੋਗ ਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਵੀ, ਰਾਮ ਵੱਲ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਇਸ ਵੱਡੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿਚ ਜਵੇਲਰੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਬੁਣਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਵਾਲੇ, ਮੋਰ ਪੰਖਾਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਲੱਕੜ ਚੀਰਨ ਵਾਲੇ, ਨਕਸ਼ੀਕਾਰ, ਛੇਦਣ ਵਾਲੇ, ਹਾਥੀਦੰਦ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਚੁਨਾ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਕੰਬਲ ਧੋਣ ਵਾਲੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਵੈਦ, ਧੂਪ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਰਾਬ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਧੋਬੀ, ਦਰਜ਼ੀ, ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਨਾਟਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਨੌਕਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਚੰਗੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਮਬੇ ਦੀਆਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਹਨਾਂ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲੇ। ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਲਈ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲੀ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਜਥਾ ਰਥਾਂ, ਵਾਹਨਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦੂਰ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼੍ਰਿੰਗਵੇਰਪੁਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉੱਥੇ ਰਾਮ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਗੁਹਾ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਥਾਂ ਦੇ ਪਹੀਏਆਂ ਅਤੇ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਫੌਜ ਠਹਿਰ ਗਈ। ਭਾਰਤ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਲਗਾ ਦਿਓ; ਅਸੀਂ ਆਰਾਮ ਕਰ ਕੇ ਕੱਲ੍ਹ ਇਹ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਾਂਗੇ।" ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਲਈ ਜਲ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਨਦੀ ਤੇ ਉਤਰਦਾ ਹਾਂ।" ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਆਗਿਆ ਪਾਈ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ," ਅਤੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਫੌਜ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਜੋ-ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਰਾਮ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਉੱਚ-ਕੁਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੁਰਾਸੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗੁਹਾ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਭਾਰੀ ਫੌਜ ਦੇਖੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਸੋਚਣ 'ਤੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਭਾਰਤ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ।" "ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾਰ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲਿਆ ਸੀ—ਭਾਰਤ, ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜ ਦੀ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਣ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।" "ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਮਾਲਕ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਵੀ; ਉਸ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ।" ਗੁਹਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਾਰੇ ਨਿਸ਼ਾਦ, ਜੋ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਸਮਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਮਾਸ, ਕੁੰਦਿਆਂ ਤੇ ਫਲਾਂ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਬਾਹ ਕੇ, ਨਦੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ।" "ਪੰਜ ਸੌ ਨੌਕਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ, ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ; ਹਰ ਸੌ ਨੌਕਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸੌ ਨੌਕਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ।" ਗੁਹਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਦ ਇਹ ਫੌਜ, ਜੋ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅੱਜ ਹੀ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਮੱਛੀਆਂ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਦੇ ਤੋਹਫੇ ਲੈ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਗੁਹਾ ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਆਉਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਨਿਮਰ ਸਾਰਥੀ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹ ਗੁਹਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹਨ, ਵੱਡਾ ਹੈ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਭਰਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਮਿਲੋ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਤੇ ਲੱਖਣ ਕਿੱਥੇ ਹਨ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਖਿਆ, "ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਿਓ।" ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਗੁਹਾ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਥਾਂ ਇੱਕ ਵਸਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਠੱਗੇ ਗਏ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ—ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹੋ।" "ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਵਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਕੁੰਦਿਆਂ ਤੇ ਫਲ ਹਨ, ਤਾਜ਼ਾ ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵਧੀਆ-ਮੰਦ ਵਸਤਾਂ ਵੀ ਹਨ।