ਰਾਘਵ — ਸੱਚ ਤੇ ਡਟੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਵਚਨ ਦੇ ਪੱਕੇ — ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ। ਭਰਤ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਤੁਰੰਤ ਉਠੋ, ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਕੋਲ ਜਾਓ ਤੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਭਰਤ ਦੇ ਉਚਿਤ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਦੇ ਵਧੀਆ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਹਰ ਘਰ ਵਿਚ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ — ਸਭ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਕੁਲਾਂ ਦੇ ਊਠ, ਰਥ, ਖਚਰ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜੇ ਜੋੜ ਲਏ। ਭਰਤ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿਚ, ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲੇ। ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਤਿਆਰ ਹਾਥੀ ਭਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ, ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸੀ। ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਰਥ, ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਚੁਕਕੇ, ਭਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਇਕ ਲੱਖ ਤਿਆਰ ਘੋੜੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਕੈਕੇਈ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੌਸ਼ਲਿਆ — ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ, ਚਮਕਦੇ ਵਾਹਨਾਂ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਰ ਪਈਆਂ। ਆਯੋਧਿਆ ਦੇ ਵਧੀਆ ਲੋਕ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿਚ, ਇਕੱਠੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚਲੇ। ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇੱਕ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਸੀ: “ਕਦੋਂ ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗੇ? ਜੋ ਬਦਲੀ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ, ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਚਨ ਦੇ ਪੱਕਾ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਸਾਡਾ ਦੁਖ-ਅੰਧਕਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ, ਮੰਗਲਮਈ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ, ਨਾਗਰਿਕ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਮਿਲੇ ਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਆਯੋਧਿਆ ਦੇ ਵਧੀਆ ਤੇ ਆਮ ਲੋਕ, ਭਰਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਵੱਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਚਲੇ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਜਵੇਲਰੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਕੂੰਡੇ-ਘੜੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਬੁਣਕਰ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਮੋਰ ਦੇ ਗਹਣੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ, ਨਕਾਸੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਹਾਥੀਦੰਦ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਚੂਨਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਕੰਬਲ ਧੋਣ ਵਾਲੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਵੈਦ, ਧੂਪ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਾਥੀ ਹੋਏ। ਧੋਣ ਵਾਲੇ, ਦਰਜ਼ੀ, ਪਿੰਡ ਤੇ ਪਿੰਡ-ਪਾਸੇ ਦੇ ਲੋਕ, ਨਾਟਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਤੇ ਨਾਵਾਂ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਚਲੇ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਉੱਤਮ ਚਲਣ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲੇ। ਸਭ ਸੁਚੱਜੇ, ਸਾਫ਼ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਚਮਕਦੇ ਤਾਮਬੇ ਦੇ ਗਹਣੇ ਪਹਿਨੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਹਨਾਂ 'ਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਭਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਫੌਜ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿੱਠਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈ। ਚੜ੍ਹਦੇ-ਚੜ੍ਹਦੇ, ਰਥਾਂ, ਵਾਹਨਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ 'ਤੇ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਸ਼੍ਰਿੰਗਵੇਰਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਥੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਦੋਸਤ ਤੇ ਵਿਰਤਾ ਗੁਹਾ, ਆਪਣੇ ਸਾਕਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਭਰਤ ਦੀ ਫੌਜ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਪਹੀਏ ਤੇ ਕੁਲ੍ਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਰੁਕ ਗਈ। ਫੌਜ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਫੌਜ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾ ਦੋ; ਅਸੀਂ ਆਰਾਮ ਕਰ ਕੇ, ਕੱਲ੍ਹ ਇਸ ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਾਂਗੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਭਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ, “ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼,” ਕਹਿ ਕੇ, ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ-ਆਪਣੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਸਮੇਤ ਠੀਕ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਫੌਜ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਉਪਕਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਭਰਤ, ਰਾਮ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ, ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਉਥੇ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਸ਼੍ਰਿੰਗਵੇਰਪੁਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਫੌਜ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਲੱਗਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਇੱਥੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਸੋਚਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਭਰਤ, ਜੋ ਕਮਲ ਰੁੱਖ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਰਥ 'ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਨੂੰ ਬਾਂਧ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲਿਆ, ਭਰਤ, ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।” “ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਦੋਸਤ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ خاطر, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿੱਠੇ ਹਨ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿਣ। ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਤਿਆਰ ਰਹੋ; ਮਾਸ, ਜੜ੍ਹ ਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ, ਦਰਿਆ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਪੰਜ ਸੌ ਨਾਵਾਂ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ, ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ — ਹਰ ਸੌ ਨਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸੌ ਨੌਜਵਾਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਫੌਜ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਆਯੋਧਿਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਮੀਦ, ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੀ ਚਤੁਰਾਈ — ਸਭ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।