ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਬਿਆਸੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਥੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਰਤ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਸਮਝ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਹਾਲ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਕੋਟੀਆਂ ਦੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਸਭਾ ਐਸੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦਰੀ ਰਾਤ ਹੋਵੇ ਤੇ ਬੱਦਲ ਹਟ ਗਏ ਹੋਣ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਆਪਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਰਬਾਰ ਹਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ—ਇੱਕ ਸੁੱਚੀ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਚੰਦਨੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ, ਰਾਜ-ਮੰਤਰੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਨਰਮ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, “ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਧਨ-ਧਾਨਕ, ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਮ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਹੁਣ ਰਾਜ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਿਘਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਤੇ ਭਰਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਇਸ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਆਪਣਾ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾ। ਉੱਤਰ, ਪੱਛਮ, ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਖਜ਼ਾਨੇ ਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਰਾਮ ਵੱਲ ਲਾ ਲਿਆ। ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੰਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਕੰਪ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੋ ਪਿਆ ਤੇ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਉਲਾਹਣਾ ਦੇਣ ਲੱਗਾ, “ਕੌਣ ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਗਿਆਨੀ, ਤੇ ਨਿਯਮ ਦੇ ਪਾਬੰਦ ਤੋਂ ਰਾਜ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰਾਜ ਹੜਪਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਰਾਜ ਵੀ ਰਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਰਾਮ ਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰੋ। ਰਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਦਿਲੀਪ ਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਵਰਗਾ, ਰਾਜ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਸੀ। ਜੇ ਮੈਂ ਐਸਾ ਪਾਪ ਕਰਾਂ, ਜੋ ਉੱਚ ਕੁਲ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਛਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਲਈ ਕਲੰਕ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਮੈਂ ਜੁੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੂਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਚਲਾਂਗਾ, ਉਹੀ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਹੈ; ਰਾਘਵ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਮ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਦਰਬਾਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਤੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਏ। ਭਰਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਨਾ ਲਿਆ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਵੱਡਿਆਂ, ਧਰਮਾਤਮਿਆਂ ਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਹਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੜ੍ਹਈਆਂ, ਰਸਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੈ।” ਇੰਝ ਆਖ ਕੇ, ਭਰਤ ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਭਾਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜਲਦੀ ਉੱਠੋ ਤੇ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਤੁਰੋ; ਫੌਜ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇਵੋ।” ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਸਭ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਘਰ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ, ਬੈਲ-ਗੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਫੌਜ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ, ਭਰਤ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰਾ ਰਥ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲਿਆਉ।” ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਭਰਤ ਦਾ ਹੁਕਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਤੇ ਵਧੀਆ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਥ ਲਿਆ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਸੀ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਜਲਦੀ ਉੱਠੋ ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਭਰਤ ਦੇ ਇਸ ਉਚਿਤ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ ਨਾਗਰਿਕਾਂ, ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਛਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਉਠ, ਰਥ, ਖਚਰ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ। ਅਗਲੇ ਸਰਗ ਵਿੱਚ, ਭਰਤ ਸਵੇਰੇ ਜਾਗ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਤਲਪ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵੀ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਥ ਚਮਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲੇ। ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਵਧੀਆ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਾਥੀ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਭਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ, ਜੋ ਇੱਛਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਗੌਰਵ ਸੀ। ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਰਥ, ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ, ਭਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਇੱਕ ਲੱਖ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਘੋੜੇ, ਭਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਕੈਕੇਈ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਸਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਵਾਹਨਾਂ 'ਚ ਬੈਠੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਰਤ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ, ਵੱਡੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਈ।