ਇੱਕ ਵਾਰ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ, ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਤਨੀਆਂ—ਜੋ ਲਾਜ, ਲਕshmi ਅਤੇ ਯਸ਼ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ—ਦੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਦੁਆਰਾ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਧਣ ਦੀ ਆਸ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਤੁਸੀਂ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣੋ। ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਧਾਰ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਹਾਂ ਦੁਸ਼ਮਨ ਰਾਵਣ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੋ।” ਰਾਵਣ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਨੰਦਨਵਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਆਏ, ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਤੁਸੀਂ ਸਾਡਾ ਸਰਵੋਚ ਆਸਰਾ ਹੋ। ਸਾਡੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਚਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ: “ਡਰੋ ਨਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੌਤਿਆਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਧਾਰ ਕੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਰਹਾਂਗਾ ਅਤੇ ਰਾਖਾ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਹ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਨਮ-ਸਥਾਨ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਚੁਣਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਕਿ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਅਹੰਕਾਰੀ, ਤੇਜੀਲਾ ਤੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਕਾਂਟਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ ਹੈ। “ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗੇ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਰਖੇ ਹੋਏ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੋ।” ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਯਜਨ ਕੀਤਾ। ਯਜਨ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਤੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਨਰਮ ਬੋਲ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ! ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਉਪਾਏ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰੋ।” ਰਾਵਣ ਨੇ ਲੰਬਾ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਤੋਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਡਰ ਨਾ ਕਰੇ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਇਸ ਵਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਦਾ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਹੋਣੀ ਨਿਧਾਰਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਚੁਣਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸੀ, ਪੁੱਤਰ-ਰਹਿਤ ਸੀ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਪੁੱਤਰ-ਯਜਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਯਜਨ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਤੇ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ, ਅਦਭੁਤ, ਤੇਜਵਾਨ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜੀਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕਾਲਾ, ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਲਾਲ ਮੂੰਹ, ਡਰਮ ਵਾਂਗੂੰ ਗੂੰਜਦਾ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਦਾਢੀ ਤੇ ਵਾਲ ਸੁਨਹਿਰੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ auspicious ਚਿਹਰੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਣੇ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ ਕਦ ਸੀ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜੀਲਾ, ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਾਂਗੂੰ, refined ਸੋਨੇ ਦੇ, ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਜੜੇ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਪਯਸਾ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ। ਇਹ ਪਯਸਾ, ਉਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਵਾਂਗੂੰ, ਲਗਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ। ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” ਉਹ ਜੀਵ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਪਯਸਾ ਲਓ, ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਆਰੋਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਯੋਗ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।” ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਜੀਵ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਮਾਨ ਕਰੀ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ। ਪਯਸਾ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਐਸੇ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਅਚਾਨਕ ਧਨ ਪਾ ਲਵੇ। ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਜੀਵ, ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਚੰਦਨੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗੂੰ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਧਾਰਨ ਲਈ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਘਰ ਆਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਚੁਕੇ ਸਨ, ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਤਸ਼ੁਕ ਤੇ ਆਸਰਿਤ ਸੀ।