ਰਸਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਸਤੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਪਲਾਸਟਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਰਸਤਾ ਬੜੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਚੰਦਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰਸਤਾ ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫੌਜ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਹੁਕਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਜੀ ਨੇ ਜਿਹੜਾ ਆਰਾਮ ਦੀ ਥਾਂ ਚਾਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨਗ ਰਤਨ ਹੋਵੇ। ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਾਰਤ ਲਈ ਵਸੇਬਾ ਵਸਾਇਆ। ਉਹ ਵਸੇਬਾ ਉੱਚੀ ਰੇਤ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਖਾਈਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਯੰਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਥੰਮ੍ਹੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਬੜੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਖੜੀ ਸੀ। ਉੱਚੀਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ, ਮਹਲਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀ ਹੋਈਆਂ ਸੜਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਸੇਬਿਆਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸਭ ਜਥਾ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬਾਗ-ਬਗੀਚੇ, ਠੰਢਾ ਤੇ ਸੁੱਧ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਰਾਜ ਮਾਰਗ, ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕਤਾ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਨ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਇਕੱਸੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ। ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਗਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਭਟਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਮਈ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੰਢੀਆਂ ਵਾਲਾ ਘੰਟਾ ਵੱਜਿਆ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜੀ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਉੱਚੇ-ਹੇਠਾਂ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਗੀਤ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ। ਇਹ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਜਿਹੜੀ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਾ ਗਈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਜਾਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ੋਰ ਰੁਕਵਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ," ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਆਖੀਆਂ। "ਵੇਖ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਅਨਿਆਇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਜ-ਸੰਪੱਤੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਸੀ, ਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪਾਣੀ 'ਚ ਪਾਈ ਹੋਈ ਬੇ-ਪਤਵਾਰ ਨੌਕਾ ਵਾਂਗ ਭਟਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਾਮ, ਜੋ ਸਾਡਾ ਰਖਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।" ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਜਦ ਭਾਰਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ, ਜੋ ਰਾਜਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਮਾਗਮ-ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਚਿੱਟੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੁਧਰਮਾ ਹਾਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਵਧੀਆ ਕਪੜਾ ਵਿਛਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਰੰਤ ਤੇ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਦੇ, ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਖ਼ਤਰੀਆਂ, ਯੋਧਿਆਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਓ—ਸਾਡਾ ਅਤਿ ਜਰੂਰੀ ਕੰਮ ਹੈ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਭਾਰਤ, ਯੁਧਾਜਿਤ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਆਓ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹਲਚਲ ਹੋਈ। ਲੋਕ ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਆਉਣ ਲੱਗੇ। ਜਦ ਭਾਰਤ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਇੰਝ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਭਾ, ਜੋ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਸਜੀ ਸੀ, ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਝੀਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਨਾਰੇ ਰਤਨਾਂ, ਸਿੱਪੀਆਂ ਅਤੇ ਕੰਕੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਬਿਆਸੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੇ ਸਭਾ ਹਾਲ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਰਾਤ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜਦ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਾਂ ਹਾਲ ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਚੰਨਣੀ ਰਾਤ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਸਭਾ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣੂ ਸਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ: "ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਧਨ-ਧਾਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰਾਮ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਨੇ ਵੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੀ ਚਾਨਣ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਹੁਣ ਰਾਜ, ਜੋ ਵਿਘਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਇਸ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ। ਉੱਤਰ, ਪੱਛਮ, ਪਵਿੱਤਰ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਖਜ਼ਾਨੇ ਤੇ ਰਤਨ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇਣ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਭਾਰਤ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚਾਰ ਰਾਮ ਵੱਲ ਕਰ ਲਏ ਅਤੇ ਉਹ ਸਹੀ ਰਸਤੇ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੰਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਰੋਣੀ ਸੀ, ਉਹ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਿਆਂ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਨੂੰ ਉਲਾਹਣਾ ਦੇਣ ਲੱਗਾ: "ਕੌਣ ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਰਾਜ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਹੈ—ਕੀ ਮੈਂ? ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਰਾਜ ਨੂੰ ਹੜਪ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਰਾਜ ਵੀ ਰਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਰਾਮ ਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰੋ।