ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੈਨਾ ਅੱਗੇ ਵਧੀ, ਤਦ ਤਾਕਤਵਰ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਘਣੇ ਸਰਕੰਡਿਆਂ ਦੇ ਝਾੜ ਠੇਕ ਕੇ ਰਸਤੇ ਸਾਫ਼ ਕੀਤੇ, ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਮੀਨ ਔਖੀ ਸੀ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਰਸਤੇ ਬਣਾਏ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖੁਹਾਂ ਅਤੇ ਡਿੱਗੀਆਂ ਨੂੰ ਰੇਤ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਨੀਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿੱਥੇ ਜੋੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਉਥੇ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ; ਜਿੱਥੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ, ਉਥੇ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਜਿੱਥੇ ਤੋੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਉਥੇ ਤੋੜਿਆ ਗਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਸੁੱਕੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਧੀਆ ਖੂਹ ਖੋਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੌਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸੀ। ਇਹ ਰਸਤਾ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਖਿੜਦੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖਾਂ, ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਚੰਦਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕ ਕੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਇਹ ਰਸਤਾ ਐਸਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੋਵੇ। ਨਿਯੁਕਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਮੁਤਾਬਕ ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਥਾਵਾਂ ਚੁਣੀਆਂ। ਜਿਹੜੀ ਵਸਤੀ ਭਾਰਤ ਨੇ ਚਾਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਗਹਿਣੇ ਵਾਂਗ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਕੁਸ਼ਲ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਾਰਤ ਲਈ ਵਸਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਵਸਤੀ ਉੱਚੀ ਰੇਤ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਖਾਈਆਂ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਯੰਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਥੰਮ੍ਹ, ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉੱਚੇ ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ, ਕੋਠੀਆਂ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਚੌੜੀਆਂ, ਸੁਧਰਾਈਆਂ ਸੜਕਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਵਸਤੀ ਇੰਦ੍ਰਪੁਰੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਰਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਾਗ-ਬਗੀਚੇ, ਠੰਢਾ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਨ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਨਿਰਮਲ ਆਕਾਸ਼ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਿਆਸੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਗਾਇਕ ਤੇ ਭਟ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੰਗਲਮਈ ਬੋਲ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਵਾਲਾ ਘੰਟਾ ਵੱਜਿਆ, ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ੰਖ ਵੱਜੇ, ਤੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਉੱਚੀ-ਨੀਵੀਂ ਧੁਨ ਵਜਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਇਹ ਵੱਡੀ ਧੁਨੀ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਡੁੱਬੋ ਗਈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਜਾਗਿਆ ਤੇ ਇਹ ਸ਼ੋਰ ਰੁਕਵਾਇਆ, ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ," ਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਆਖੇ। "ਵੇਖ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਕੈਕਈ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਅਨਿਆਇ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜਗਤ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਉਹ ਧਰਮਨਿਸਠ, ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਰਾਜਾ ਦੀ ਰਾਜਲੱਖਮੀ ਹੁਣ ਬੇਸਾਹਾਰਾ ਹੋ ਕੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਲਦੀ ਨੌਕਾ ਵਾਂਗ ਫਿਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਰਾਖਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।" ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਵੇਖ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਤੇ ਦਰਦ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਜਦ ਭਾਰਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਰਾਜਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਸਨ, ਇਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਸਭਾ, ਚਮਕਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਫਰਸ਼, ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਮਣਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸੁਧਰਮਾ ਸਭਾ ਵਰਗੀ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਰੰਤ ਤੇ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਯੋਧੇ, ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਓ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਜਰੂਰੀ ਕੰਮ ਹੈ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਭਾਰਤ, ਯੁਧਾਜਿਤ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਫਾਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਆਓ।" ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਲੋਕ ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਉਣ ਲੱਗੇ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਕੋਲਾਹਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਭਾਰਤ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਇੰਝ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਸਜੀ ਉਹ ਸਭਾ, ਐਸੇ ਲੱਗਦੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀਆਂ ਜਲਚਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਝੀਲ, ਜਿਸਦੇ ਪਾਣੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਤੇ ਕੰਢੇ ਰਤਨਾਂ, ਸਿੱਪੀਆਂ ਤੇ ਕਣਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ—ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਾਂਗ ਜਿਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ। ਹੁਣ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਬਿਆਸੀਵਾਂ ਸਰਗ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਹ ਸਭਾ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੇ ਚੰਦ ਨਾਲ ਰਾਤ ਚਮਕਦੀ ਹੋਵੇ। ਜਦ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭਾ ਐਸੇ ਲੱਗਦੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਹਟਣ ਮਗਰੋਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਨਾਲ ਰਾਤ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਸਭਾ, ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣੂ ਸਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ: "ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤੈਨੂੰ ਧਨ-ਧਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿ ਦੇ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ ਹਨ। ਰਾਮ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਉਗਣ ਮਗਰੋਂ ਆਪਣੀ ਚਾਨਣ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਰਾਜ, ਹੁਣ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਭਰਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭੋਗ ਤੇ ਜਲਦੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰ।