ਕੁਆਂਵਾਂ ਖੋਦਣ ਵਾਲੇ, ਮਿਟੀ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਬਾਂਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਮਾਪ ਤੋਲ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਪੁੰਨ—all ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਸੰਦ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਇਹ ਵੱਡੀ ਭੀੜ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਚ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲ ਪਈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਸਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੰਦ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਏ। ਜੰਗਲਾਂ, ਬੂਟਿਆਂ, ਬੇਲੀਆਂ, ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦੇ ਹੋਏ, ਲੋਕ ਰਸਤਾ ਸਾਫ ਕਰਦੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਿਥੇ ਦਰੱਖਤ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਥੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਨਵੇਂ ਦਰੱਖਤ ਲਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕੁਹਾੜੀਆਂ, ਗੰਡਾਸਿਆਂ ਅਤੇ ਦਰਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ-ਤਿੱਥੇ ਲੋੜ ਸੀ, ਉਥੇ ਦਰੱਖਤ ਕੱਟ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲੋਕ, ਹੋਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤਵਰ, ਘਣੇ ਬੂਟਿਆਂ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੁਸ਼ਕਲ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੂਆਂ ਅਤੇ ਡਿੱਗੀਆਂ ਨੂੰ ਰੇਤ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ, ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਥੱਲੇ ਪਏ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਤਲ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ; ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਫ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਲੋੜ ਸੀ, ਉਥੇ ਰਸਤਾ ਤੋੜ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਚੈਨਲ ਅਤੇ ਨਾਲੇ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਸੁੱਕੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਚ ਵਧੀਆ ਕੂਏਂ ਖੋਦੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਚਬੂਤਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਗਏ। ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਚੁੰਨ ਚੁੰਨ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਪਿਆ ਗਿਆ, ਖਿੜਦੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਦਾਰ ਦਰੱਖਤ ਲਾਏ ਗਏ, ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਥਾਂ ਥਾਂ ਤੇ ਝੰਡੇ ਲਹਿ ਰਹੇ ਸਨ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾ ਰਹਿਆ ਸੀ। ਚੰਦਨ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰਾ ਰਸਤਾ ਇੰਨਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਜੀ ਨੇ ਜਿਹੜਾ ਵਸੇਬਾ ਚਾਹਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਹੋਵੇ। ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਚੰਗੀਆਂ ਤਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਾਰਤ ਲਈ ਨਵਾਂ ਵਸੇਬਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਨਵਾਂ ਵਸੇਬਾ ਉੱਚੀ ਰੇਤ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਖਾਈਆਂ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਯੰਤਰ ਵਰਗੇ ਥੰਮ੍ਹੇ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਸੋਹਣੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ, ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਚੌੜੀਆਂ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੜਕਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇੰਦਰਪੁਰੀ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਤਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਾਗਾਂ, ਠੰਢੇ ਤੇ ਸੁੱਚੇ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਜ ਮਾਰਗ, ਜੋ ਚੰਨ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਨਿਸ਼ਚਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਲਗਾਤਾਰ ਚਮਕਦਾ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਚਕ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕਿਆਸੀਵਾਂ ਸਰਗ। ਉਸ ਰਾਤ, ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਗਲਮਈ ਸੀ, ਭਟ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਭਾਰਤ ਜੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਭਰੇ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕਿਨਾਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਘੰਟੇ ਵੱਜੇ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜੀ, ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ-ਹੋਲੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਇਹ ਵੱਡੀ ਸੰਗੀਤਕ ਧੁਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਜੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚਲੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਗਈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗਮੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਫਿਰ, ਭਾਰਤ ਜੀ ਜਾਗ ਪਏ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸ਼ੋਰ ਰੁਕਵਾ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ," ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਵੇਖ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਕੈਕਈ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਅਨਿਆਇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।" "ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਹੁਣ ਜਹਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਬੇਰੁਖੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਤੈਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਮ ਵੀ, ਮਾਂ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।" ਭਾਰਤ ਜੀ ਨੂੰ ਇੰਝ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੀਆਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰੋ ਪਈਆਂ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਜੋ ਰਾਜਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਸਨ, ਇਖ੍ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਉਹ ਸੋਹਣੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬਣੀ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਸੁਧਰਮਾ ਵਰਗੀ, ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ, ਉੱਤਮ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਬੈਠ ਗਏ ਅਤੇ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ, "ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ, ਜਲਦੀ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਯੋਧੇ, ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਲਿਆਓ, ਸਾਡਾ ਅਤਿ ਆਵਸ਼ਕ ਕੰਮ ਹੈ।" "ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਭਗਤ ਭਾਰਤ, ਯੁਧਾਜਿਤ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਭਗਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਆਓ।" ਫਿਰ, ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਲੋਕ ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਆਉਣ ਲੱਗੇ। ਜਦ ਭਾਰਤ ਜੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਭਾ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਐਸੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਹੋਣ, ਪਾਣੀ ਠੰਢਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰਤਨ, ਸਾਂਪ ਤੇ ਮੋਤੀ ਪਏ ਹੋਣ—ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ 'ਚ ਸੀ। ਹੁਣ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਬਿਆਸੀਵਾਂ ਸਰਗ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਸੀ, ਨੇ ਸਭਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਤੇ ਉੱਚੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਚ ਚੰਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਰਾਤ ਹੋਵੇ। ਜਦ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ-ਆਪਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭਾ ਐਵੇਂ ਲੱਗਣ ਲੱਗੀ ਜਿਵੇਂ ਬਦਲਾਂ ਦੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੀ ਚੰਨਣ ਨਾਲ ਰਾਤ ਨਿਖਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।