ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਆਯੋਧਿਆ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਾਰਦ, ਮਾਪਣ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ, ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਸਤਰੀ, ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਜਾਣੂ, ਬੜਈ, ਸੜਕ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਨ। ਖੂਹ ਖੋਦਣ ਵਾਲੇ, ਲੀਪਣ ਵਾਲੇ, ਬਾਂਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਾਪ-ਤੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਏ। ਇਹ ਵੱਡੀ ਭੀੜ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਥਾਂ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਈ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਕੰਮ ਫੜਿਆ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਔਜਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਲੀਆਂ, ਝਾੜੀਆਂ, ਬੂਟੇ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਤੱਕ ਕੱਟ ਕੇ ਰਸਤਾ ਸਾਫ ਕੀਤਾ, ਕਈ ਰੁੱਖ ਗਿਰਾਏ। ਜਿੱਥੇ ਰੁੱਖ ਨਾ ਸਨ, ਉਥੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਰੁੱਖ ਲਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਕੁਹਾੜੀਆਂ, ਗੰਡਾਸਿਆਂ ਤੇ ਦਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਕੱਟ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਹੋਰ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਣੇ ਝਾੜ-ਝੰਕਾਰ ਤੇ ਉਕਾੜੇ ਰਸਤੇ ਸਾਫ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਖੂਹਾਂ ਤੇ ਡਿੱਗੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਕੰਢਿਆਂ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਤਲ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਬੰਨਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਬੰਨਿਆ ਗਿਆ; ਜੋ ਸਾਫ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਫ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਤੋੜਨਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਤੋੜਿਆ ਗਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਕਈ ਸੋਹਣੇ ਖੂਹ ਖੋਦੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੌਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਲੀਪ ਕੇ, ਫੁੱਲਦਾਰ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਚੰਦਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਫੌਜ ਦਾ ਰਸਤਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਰਗ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਨਿਯੁਕਤ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਿਸ ਵਸੇਬੇ ਦੀ ਭਾਰਤ ਨੇ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੋਤੀ ਹੋਵੇ। ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਾਰਤ ਲਈ ਨਵਾਂ ਵਸੇਬਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਵਸੇਬਾ ਚੌੜੀਆਂ ਖਾਈਆਂ, ਉੱਚੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਰ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਯੰਤਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਚੇ ਮਹਲ, ਕੋਠੀਆਂ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੰਧਾਂ, ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਤੇ ਚੌੜੀਆਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਵਸੇਬਾ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉੱਚੇ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਹਿੱਸੇ ਇੰਝ ਲੱਗਦੇ ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੈਰ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਤੇ ਉਹ ਵਸੇਬਾ ਇੰਦਰਪੁਰੀ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬਾਗ, ਠੰਢਾ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ-ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਨਿਰੀਕਸ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਲੜੀਵਾਰ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੁਣ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਿਆਸੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਉਸ ਰਾਤ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਸੀ, ਭਟ ਤੇ ਗਾਇਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਭਰੇ ਬੋਲ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕਿਨਾਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਘੰਟਾ ਵੱਜਿਆ, ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ੰਖ ਵੱਜੇ, ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ-ਨੀਵੀਂ ਧੁਨਾਂ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਧੁਨੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਭਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਗਈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਜਾਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਸ਼ੋਰ ਰੁਕਵਾਇਆ, ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ," ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ। "ਵੇਖ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਕੈਕਈ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਅਨਰਥ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਧਰਮੀ, ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਰਾਜਾ ਦੀ ਰਾਜ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੁਣ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਜਹਾਜ਼ ਬਿਨਾ ਹਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੀ ਹੋਵੇ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਫਿਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਰਖਵਾਲਾ ਰਾਮ ਵੀ, ਮਾਂ ਦੇ ਅਧਰਮੀ ਫੈਸਲੇ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।" ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੰਝ ਰੋਤਾ ਤੇ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਰੋ ਪਈਆਂ। ਜਦ ਭਾਰਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਉੱਤਮ ਰਾਜਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਮਹਾਨ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ, ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਗਏ, ਜੋ ਚਿੱਟੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲੀਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਮਣਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਸੁਧਰਮਾ ਹਾਲ ਵਰਗਾ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ, ਉੱਤਮ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਬੈਠੇ ਤੇ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ: "ਤੁਰੰਤ ਤੇ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ, ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਰਾਜਕੁਲ, ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਜਰੂਰੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਭਾਰਤ, ਯੁਧਾਜਿਤ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸੂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਆਓ।" ਫਿਰ ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਲੋਕ ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲੱਗੇ। ਜਦ ਭਾਰਤ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਇੰਝ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਭਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਐਸੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਜਲਚਰਾਂ ਵਾਲੀ ਝੀਲ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਤੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰਤਨ, ਸਿੱਪੀਆਂ ਤੇ ਪੱਥਰ ਪਏ ਹੋਣ—ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਸੀ।