ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਿਗਰਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਨੂੰ ਰਾਜਮਾਰਗ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਗਤ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਵਾਟੀਕਾ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਅੱਸੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਮਾਪਣ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਵਿਰਲੇ ਖੋਦਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਚਲ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਸਟਰ, ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਕਠ-ਕਾਰੀगर, ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਚਲ ਪਏ। ਚੰਗਾ ਕੁਆਂ ਖੋਦਣ ਵਾਲੇ, ਲੀਪਣ ਵਾਲੇ, ਬਾਂਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਾਪਣ ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਇਹ ਵੱਡੀ ਟੋਲੀ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ, ਉਸ ਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲ ਪਈ, ਤੇ ਉਹ ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਵਾਲੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ-ਆਪਣ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ ਕਈ ਔਜ਼ਾਰ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਵਣ-ਲਤਾਵਾਂ, ਬੂਟੀਆਂ, ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਸਤਾ ਸਾਫ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਿੱਥੇ ਦਰੱਖਤ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਥੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦਰੱਖਤ ਲਾਏ, ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਲ੍ਹ, ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਕੱਟੇ। ਕੁਝ ਹੋਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਨੇ ਘਣੇ ਬਨ-ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਟੋੜ ਕੇ, ਔਖੇ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੂਆਂ ਅਤੇ ਡਿੱਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਰੇਤ ਭਰ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਨੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਨੀਵੀਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੋ ਬੰਨਣਯੋਗ ਸੀ, ਬੰਨਿਆ; ਜੋ ਸਾਫ ਕਰਨਯੋਗ ਸੀ, ਸਾਫ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਜੋ ਟੋੜਣਯੋਗ ਸੀ, ਉਹ ਥਾਂ ਵੀ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ। ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ 'ਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਾਹ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਨ। ਸੁੱਕੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਚੰਗੇ ਕੁਆਂ ਖੋਦ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਚਬੂਤਰੇ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤੇ। ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਲੀਪੇ ਹੋਏ ਫਰਸ਼, ਫੁੱਲਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਨਸ਼ੇ 'ਚ ਚਿਰਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਰਸਤਾ ਸੋਹਣਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਚੰਦਨ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਰਸਤਾ ਫੌਜ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਨਿਯੁਕਤ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਜੋ ਵਸੇਬਾ ਚਾਹਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੋਰ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਈ ਰਤਨ ਹੋਵੇ। ਮਾਹਿਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਭਾਰਤ ਲਈ ਵਸੇਬਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਵਸੇਬਾ ਉੱਚੀ ਰੇਤ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਖਾਈਆਂ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਂਗ ਥੰਮ, ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਸੇਬੇ 'ਚ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਲ, ਹਵੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ, ਸਭ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਤੇ ਚੌੜੇ, ਚੰਗੇ ਬਣੇ ਰਸਤੇ ਸਨ। ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਤਰਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ, ਵਸੇਬੇ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ। ਗੰਗਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ, ਠੰਢਾ ਤੇ ਸਾਫ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਰਸਤਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਾਂਦ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁੱਚਾ ਅਸਮਾਨ ਚਮਕਦਾ, ਐਸਾ ਰਾਜ ਮਾਰਗ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਮਾਹਿਰਤਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਲਗਾਤਾਰ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਟੀਕਾ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਭ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਭਟ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੁਭ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਮੰਗਲ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਲੀ ਘੰਟੀ ਵੱਜੀ; ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ੰਖ ਵੱਜੇ; ਤੇ ਵਾਜਾ-ਸਾਜਾ ਉੱਚੇ ਤੇ ਨੀਵੇਂ ਸੁਰਾਂ 'ਚ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ। ਇਹ ਵਾਜਾ-ਸਾਜਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਵੇ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਗਈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਅਥਾ 'ਚ ਸੀ। ਫਿਰ ਭਾਰਤ, ਜਾਗ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ੋਰ ਰੋਕ ਕੇ, ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, "ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ," ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ। "ਵੇਖ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ: ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ 'ਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਵਿਛੜ ਗਿਆ।" "ਉਹ ਧਰਮਮਈ, ਉੱਚ-ਆਤਮਾ ਰਾਜਾ ਦੀ ਰਾਜ-ਲਕਸ਼ਮੀ, ਹੁਣ ਜਲ 'ਤੇ ਬਿਨਾ ਪਤਵਾਰ ਵਾਲੀ ਨੌਕ ਵਾਂਗ ਭਟਕ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਰਾਮ, ਸਾਡਾ ਮਹਾਨ ਰੱਖਿਆ ਕਰਤਾ, ਵੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ 'ਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।" ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੰਝ ਵਿਅਥਾ 'ਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਰੋ ਪਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿਅਥਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਜੋ ਰਾਜ-ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਸਨ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸਭਾ 'ਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਸਭਾ 'ਚ ਆਏ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬਣੀ, ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸੁਧਰਮਾ ਦੀ ਜਾਪ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਸਨ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ, ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ: "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖਸ਼ਤਰੀ, ਯੋਧੇ, ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੇ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਦੇ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ।" "ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਭਾਰਤ, ਯੁਧਜਿਤ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ।" ਫਿਰ ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਆਏ। ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।