ਉਥੇ ਹੀ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਭ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਯਜਨ ਤੋਂ ਅੱਗ ਘਰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਸਵਾਰਥ ਦੀ ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਆਪ ਕਠੋਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ ਤੇ ਰਾਜ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਕਿ ਕਾਰੀਗਰ ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਣ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਮਤਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਭੜ-ਖਾਬੜ, ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਮੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਚੱਲਣ। ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਖਾਤਰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਉੱਤਮ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਲੱਖਮੀ ਦੇਵੀ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।" ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਮ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਿੱਘੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਝੜ ਪਏ। ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਸਭਾ ਨੇ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਭਗਤ ਲੋਕ ਤੇ ਕਾਰੀਗਰ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸਤੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ 'ਚ ਲੱਗ ਗਏ ਹਨ।" ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਚਿਤ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅੱਸੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਮਾਪਣ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਬਹਾਦਰ ਖੋਦਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ। ਨਾਲ ਹੀ, ਮੁਖੀ, ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਬੜਾਈ, ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਾਥੀ ਹੋਏ। ਖੂਹ ਖੋਦਣ ਵਾਲੇ, ਲਿਪਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਬਾਂਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਕਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਜਥਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਚੰਨ ਚੜ੍ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੰਜ਼ਿਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਰਸਤੇ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਉਹ ਬੇਲੀਆਂ, ਝਾੜੀਆਂ, ਬੂਟੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪੱਥਰ ਵੀ ਕੱਟ ਕੇ, ਰਸਤਾ ਸਾਫ ਕਰਦੇ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਡਿੱਗਾਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ। ਜਿੱਥੇ ਦਰੱਖਤ ਨਾ ਸਨ, ਉਥੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਨਵੇਂ ਦਰੱਖਤ ਲਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕੁਹਾੜੀਆਂ, ਗੰਡਾਸਿਆਂ ਤੇ ਦਰਾਂਤੀਆਂ ਨਾਲ ਦਰੱਖਤ ਕੱਟ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲੋਕ ਝਾੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਘਣੀ ਥਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦੇ, ਔਖੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਕਰਦੇ। ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰੇਤ ਪਾ ਕੇ ਖੂਹ ਤੇ ਖੱਡ ਭਰ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਪਏ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਤਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਜੋ ਬੰਨਣ ਜੋਗ ਸੀ, ਬੰਨ੍ਹਿਆ; ਜੋ ਸਾਫ ਕਰਨ ਜੋਗ ਸੀ, ਸਾਫ ਕੀਤਾ; ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਤੋੜਨਾ ਲੋੜੀਦਾ ਸੀ, ਓਥੇ ਤੋੜਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਸੁੱਕੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ 'ਚ ਸੋਹਣੇ ਖੂਹ ਖੋਦੇ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਚਬੂਤਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਲਿਪਿਆ ਗਿਆ, ਫੁੱਲਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਰਸਤਾ ਸੋਹਣਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਚੰਦਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ, ਫੌਜ ਦਾ ਰਸਤਾ ਅਸਮਾਨੀ ਰਸਤੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਨਿਯੁਕਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਹਣੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਚੁਣਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਵਸੇਬਾ ਹੋਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਰਤਨ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਮਾਹਿਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ, ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤ ਲਈ ਨਵਾਂ ਵਸੇਬਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਵਸੇਬਾ, ਚੌੜੀਆਂ ਖਾਈਆਂ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਯੰਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਥੰਮ੍ਹ, ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਲ, ਕੋਠੀਆਂ, ਕੰਧਾਂ, ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਤੇ ਚੌੜੀਆਂ, ਵਧੀਆ ਬਣੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਸਨ। ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਰਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ, ਉਹ ਵਸੇਬੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ। ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਾਗ-ਬਗੀਚੇ, ਠੰਢਾ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਅਸਮਾਨ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜ ਮਾਰਗ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਮਾਹਰਤਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਲਗਾਤਾਰ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕੱਸੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਗਾਇਕ ਤੇ ਭਟ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਭਰੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੰਡੀਆਂ ਵਾਲਾ ਘੜਾ ਵੱਜਿਆ, ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ੰਖ ਵੱਜੇ, ਤੇ ਸਾਜ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ—ਕਦੇ ਉੱਚੀਆਂ, ਕਦੇ ਹੌਲੀ ਧੁਨੀਆਂ। ਉਹ ਸਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਭੜਕਾ ਗਈਆਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗਮੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਭਾਰਤ, ਜਾਗ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ੋਰ ਰੁਕਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਖਦਾ, "ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ," ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ, "ਵੇਖ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਅਨਿਆਇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰਾਜ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੁਣ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪਤਵਾਰ ਵਾਲੀ ਨੌਕ ਵਾਂਗ ਭਟਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਅਧਰਮ ਕਾਰਨ, ਸਾਡਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਤਾ ਰਾਮ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।" ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਹਲਿਆ ਤੇ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਈਆਂ। ਜਦ ਭਾਰਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਜੋ ਰਾਜ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਇੱਖਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਏ।