ਮੰਥਰਾ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਕੈਕਈ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਉਹ ਹਾਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਕੈਕਈ, ਜੋ ਭਰਤ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ, ਉਸ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬੁਲਾਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਡਰੀ ਹੋਈ ਚਿੜੀ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਲਈ ਚੰਬੜੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਾਚਕ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ, ਉੱਨੱਤਰਵੀਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਚੌਦ੍ਹਵੀਂ ਰਾਤ ਦੇ ਸਵੇਰੇ, ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: "ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਨ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਦੇ ਕੇ, ਹੁਣ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਰਤ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਆਪਣਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜ ਬਿਨਾ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਾਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਸਮਾਨ ਤਿਆਰ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਘਵ; ਤੇਰੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਵਣਜਾਰੇ ਸਭ ਤੇਰਾ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੇ ਭਰਤ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਵਲੋਂ ਮਿਲੀ ਵੱਡੀ ਵਿਰਾਸਤ, ਰਾਜ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ।" ਇਹ ਸਬ ਕੁਝ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਸੀ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮਾਨ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਿਆਣੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾ ਕਹੋ। ਰਾਜ ਦਾ ਹੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ।" ਭਰਤ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚਤੁਰੰਗੀ ਸੈਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਆਪ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਸਾਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਾਡੇ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਏ ਜਾਣ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੀ ਖਾਤਰ ਵਨ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਉਥੇ ਹੀ, ਸਾਰੇ ਵਿਧਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਰਾਮ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।" ਭਰਤ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਉਹ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਆਰਥ ਦੀ ਗੰਧ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਠੋਰ ਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ, ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਾਰੀਗਰ ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਣ, ਚਾਹੇ ਰਸਤਾ ਸਿੱਧਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉੱਚਾ-ਨੀਵਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਿਪਾਹੀ ਔਖੇ ਰਸਤੇ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਚੱਲਣ।" ਭਰਤ ਦੀ ਇਹ ਰਾਮ-ਭਗਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਲੋਕ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ, "ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ।" ਇਹ ਅਦੁੱਤੀਯ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਗ ਪਏ। ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸਭਾ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕ ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰ ਰਸਤੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ ਹਨ।" ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਸੀਵੀਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਮੀਨ ਦੀ ਮਾਪ-ਜੋਖ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਦਹੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੂਰ ਖੋਦਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਥੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ, ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ, ਤਖ਼ਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਨ। ਕੁਆਂ ਖੋਦਣ ਵਾਲੇ, ਲੀਪਣ ਵਾਲੇ, ਬਾਂਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਾਪਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਟੋਲੀ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ, ਉਸ ਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲ ਪਈ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੀ ਰਾਤ ਸਮੁੰਦਰ ਲਹਿਰਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੋਵੇ। ਆਪਣੇ-ਆਪਣ ਕੰਮ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਉਹ ਲੋੜੀਂਦੇ ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲਤਾਵਾਂ, ਝਾੜੀਆਂ, ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਕੱਟਦੇ, ਰਸਤਾ ਸਾਫ ਕਰਦੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਡਾਹੁੰਦੇ ਗਏ। ਜਿਥੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਥੇ ਨਵੇਂ ਲਾਏ; ਜਿਥੇ-ਜਿਥੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਕੁਲ੍ਹਾੜੀਆਂ, ਗੰਡਾਸਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦੇ ਗਏ। ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲੋਕ, ਗਾਟਾਂ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜਦੇ, ਔਖੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖੂਆਂ ਅਤੇ ਡਿੱਗੀਆਂ ਨੂੰ ਰੇਤ ਨਾਲ ਪੂਰਾ, ਨੀਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਥੇ ਲੋੜ ਸੀ, ਬੰਨ੍ਹਿਆ; ਜਿਥੇ ਲੋੜ ਸੀ, ਖੋਲ੍ਹਿਆ; ਜਿਥੇ ਲੋੜ ਸੀ, ਸਾਫ ਕੀਤਾ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ, ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਸੁੱਕੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ, ਵਧੀਆ ਕੁਆਂ ਖੋਦੇ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਚਬੂਤਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ। ਰਸਤਾ ਚੁੰਨੇ ਹੋਏ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲੀਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਫੁੱਲਦੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖ਼ਤ, ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਝੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚੰਦਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਰਸਤਾ, ਅਮਰਪੁਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਨਿਯੁਕਤ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਚੁਣਦੇ ਗਏ। ਭਰਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਵਸੇਬਾ ਹੋਰ ਵੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਤਨ ਹੋਵੇ। ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ, ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਲਈ ਵਸੇਬਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਵਸੇਬਾ, ਉੱਚੀ ਰੇਤ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਖੰਦਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਯੰਤਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲਕੜੀਆਂ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ, ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਝੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਵਸੇਬਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੋਹਣੀ ਦਿਸ ਰਹੀ ਸੀ।