ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਬੇਦਰਦ ਕੁਬਜਾ (ਮੰਥਰਾ) ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਣ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹੀ ਉਹ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਕਰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਤੁਰੰਤ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਔਰਤ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਹੈ ਉਹ ਪਾਪਣ ਤੇ ਕਠੋਰ ਔਰਤ—ਹੁਣ ਤੂੰ ਜੋ ਠੀਕ ਸਮਝ, ਕਰ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੁਖੀ ਤਾਂ ਹੋਇਆ ਪਰ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ 'ਚ ਡਟਿਆ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਰਤੂਤ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗੇ।” ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਕੁਬਜਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜਬਰਦਸਤੀ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ ਚੀਲਦੀ-ਚਿਲਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਘਸੀਟੀ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਗੁੱਸੇ ਭਰੀ ਆਖਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਡਰ ਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਹੁਣ ਜਦ ਉਹ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।” ਉਹ ਸਭ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਆਓ, ਅਸੀਂ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਸ਼ਰਨ ਲਈਏ। ਉਹ ਦਇਆਵਾਨ, ਦਾਨੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਡੀ ਰਾਖੀ ਕਰੇਗੀ।” ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਘਸੀਟਦਾ ਲੈ ਗਿਆ। ਮੰਥਰਾ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਘਸੀਟੀ ਜਾਂਦੀ, ਉਸ ਦੇ ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਗਹਿਣੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਜਦ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਵਿਖਰ ਗਏ, ਤਾਂ ਮਹਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿਰਤੋਂ ਪਤਝੜ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਕਈ ਕੜਵੇ ਤੇ ਦਰਦਨਾਕ ਸ਼ਬਦ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਸੁਣਾਏ। ਕੈਕੇਈ, ਉਹ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਲਈ ਦੌੜੀ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਵਲੋਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦੇ।” ਭਰਤ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਜੇਕਰ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਪਾਪਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ। ਪਰ ਜੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਕੁਬਜਾ ਵੀ ਮਾਰੀ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਾਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਨਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਦੇ ਗੱਲ ਕਰੇਗਾ।” ਭਰਤ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਲੱਖਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਮੰਥਰਾ ਬੇਹਾਲ ਹੋ ਕੇ, ਹੰਫਦੀ ਹੋਈ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ ਤੇ ਵੱਡੀ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅਕਲ ਗੁੰਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਭਰਤ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਡਰੀ ਹੋਈ ਚਿੜੀ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਨੂੰ ਚੰਬੜ ਲਵੇ। ਹੁਣ, ਸੁਣੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਉਨੱਤਰਵਾਂ (79ਵਾਂ) ਸਰਗ। ਚੌਦਵੀਂ ਰਾਤ ਦੇ ਸਵੇਰੇ, ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਭਰਤ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਮਹਾਨ ਬਜ਼ੁਰਗ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜ ਬਿਨਾ ਮੁਖੀ ਦੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।” ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਸਾਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਸਮਾਨ ਤਿਆਰ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਘਵ; ਤੇਰੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਤੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਿਰਾਸਤ—ਇਹ ਰਾਜ—ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਭਰਤ, ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦੇ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ!” ਭਰਤ ਨੇ, ਸਾਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸਮਾਨਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਪੱਕੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸਾਡੀ ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਨਾ ਆਖੋ। ਰਾਮ ਸਾਡਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ।” ਭਰਤ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, “ਇੱਕ ਵੱਡੀ, ਚਾਰ ਫੌਜਾਂ ਵਾਲੀ ਸੈਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਖੁਦ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ। ਸਾਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸਮਾਨ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਡੇ ਅੱਗੇ ਲਿਆਏ ਜਾਣ। ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੀ ਖਾਤਰ ਜੰਗਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਉਥੇ ਹੀ, ਸਭ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ (ਰਾਮ) ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਯਜਨਾ ਤੋਂ ਅੱਗ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰਥ ਦੀ ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਠੋਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ, ਤੇ ਰਾਮ ਹੀ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖੋ ਕਿ ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਣ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਮਤਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਬੜ-ਖਾਬੜ; ਤੇ ਸਾਡੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਉਹ ਸਿਪਾਹੀ ਵੀ ਲੈ ਚਲਣ ਜੋ ਔਖੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹਨ।” ਭਰਤ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਉੱਤਮ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ, “ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੇ।” ਉਹ ਲੋਕ, ਭਰਤ ਦੇ ਇਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਸਭ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸਭਾ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਜੋ ਲੋਕ ਤੇ ਕਾਰੀਗਰ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਰਸਤੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।” ਹੁਣ, ਸੁਣੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਅੱਸੀਵਾਂ (80ਵਾਂ) ਸਰਗ। ਫਿਰ, ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਮਾਪਣ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ 'ਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਬਹਾਦਰ ਖੁਦਾਈਏ ਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਨ, ਉਹ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਗਰਾਨ, ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ, ਬੜਾਈ, ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਕਟਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਨ।