ਜਦ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਕਿ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਹੀ ਕੁਬਜਾ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਆਈ। ਉਸਨੇ ਸੁੰਦਰ ਚੰਦਨ ਦਾ ਲੇਪ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰਾਜਸੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਨਿਖਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕਮਰਬੰਦ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਇੰਨੀ ਵਧੀਆ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬਾਂਦਰ ਕਈ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਵੇ। ਦਰਬਾਨ ਨੇ ਜਦ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹੀ ਕੁਬਜਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਬੁਰਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਬੇਦਰਦੀ ਕੁਬਜਾ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਕੋਲ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ; ਇਹੋ ਝੂਠੀ ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਔਰਤ ਹੈ—ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨਾਲ ਜੋ ਚਾਹੋ, ਸੋ ਕਰੋ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੰਦਰੋਂ ਦੁਖੀ ਸੀ ਪਰ ਆਪਣੇ ਨਿਰਣਯ ਤੇ ਪੱਕਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਭੈਣਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਇਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਵੇ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਕੁਬਜਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਚੀਲਾਂ ਮਾਰਦੀ ਹੋਈ ਘਸੀਟੀ ਗਈ। ਜਦ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਕੁਬਜਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਈਆਂ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਹੁਣ ਜਦ ਉਹ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ, ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।" ਫਿਰ ਉਹ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ, "ਆਓ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਓਟ ਲਵਾਂ, ਜੋ ਦਿਆਲੂ, ਦਾਨੀ, ਧਰਮਵਤੀ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗੀ।" ਫਿਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਸਨੇ ਰੋ ਰਹੀ ਕੁਬਜਾ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਘਸੀਟਿਆ। ਜਦ ਮੰਥਰਾ (ਕੁਬਜਾ) ਇधर-ਉਧਰ ਘਸੀਟੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਜੀਬ ਅਜੀਬ ਗਹਿਣੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਵਿਖੇਰੇ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਮਹਲ, ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਦੇ ਆਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਸੀ, ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਵੀ ਸਖਤ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਝਿੜਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕੈਕੇਈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤਿੱਖੇ ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਕੇ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਭਰਤ ਕੋਲ ਜਾ ਪਹੁੰਚੀ। ਭਰਤ ਨੇ ਜਦ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਆਖਿਆ, "ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਦੁਆਰਾ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਇਸਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ।" ਫਿਰ ਭਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਰਾਮ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇਂਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਸ ਪਾਪਣ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ। ਪਰ ਜੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਣ ਕਿ ਇਹ ਕੁਬਜਾ ਵੀ ਮਾਰੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ, ਨਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੇਗਾ।" ਭਰਤ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਤੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਮੰਥਰਾ, ਡਰ ਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਕਰਕੇ, ਮੰਥਰਾ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਖੋਹ ਗਈ ਸੀ। ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਭਰਤ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਲੈ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਵਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ ਦਰਖ਼ਤ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨੱਸੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਚੌਦਹਵੇਂ ਦਿਨ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ, ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਭਰਤ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਮਹਾਰਾਜ ਦਸ਼ਰਥ, ਸਾਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਰਾਮ ਜੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜ ਕੇ, ਹੁਣ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਭਰਤ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਰਾਜਾ ਬਣ; ਰਾਜ ਬੇਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।" ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਸਾਰੇ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਸਮਾਨ ਤਿਆਰ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਘਵ; ਤੇਰੇ ਲੋਕ ਤੇ ਵਪਾਰੀ ਸਭ ਤੇਰਾ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦਾ ਵਲੋਂ ਮਿਲੀ ਵੱਡੀ ਵਿਰਾਸਤ—ਇਸ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਭਰਤ, ਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।" ਭਰਤ ਨੇ, ਸਾਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸਮਾਨ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਗੱਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਨਾ ਆਖਣ। ਰਾਮ ਜੀ ਸਾਡੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਹਨ ਤੇ ਉਹੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੋਣਗੇ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਭਰਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇੱਕ ਵੱਡੀ, ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਫੈਲੀ ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਓ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਖੁਦ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ। ਸਾਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸਮਾਨ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹਨ, ਸਾਡੇ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਏ ਜਾਣ; ਮੈਂ ਰਾਮ ਲਈ ਜੰਗਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਓਥੇ ਹੀ, ਸਾਰੇ ਰਸਮ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ-ਸ਼ੀਰ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਾਂਗਾ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਯਜ્ઞ ਤੋਂ ਅੱਗ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।" ਭਰਤ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸੁਆਰਥੀ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਕਠਿਨ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਾਂਗਾ ਤੇ ਰਾਜ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲੇ।" ਉਸ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਕਾਰੀਗਰ ਰਸਤੇ ਬਣਾਉਣ, ਚਾਹੇ ਰਸਤਾ ਸਿੱਧਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉੱਬੜ-ਖਾਬੜ; ਤੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਚੱਲਣ।" ਜਦ ਭਰਤ ਨੇ ਇੰਝ ਰਾਮ ਜੀ ਲਈ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਉੱਚੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਮਾਯਾ ਦੀ ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਇਹ ਉੱਤਮ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਚ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਚਿਹਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਡੁੱਲ ਪਏ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਸਭ ਦਰਬਾਰ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਲੋਕ ਤੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਨੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ।