ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਵਿਆਥਾ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਇਕ ਔਰਤ ਦੇ ਵੱਸ ਆ ਕੇ ਸਹੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰੋਕ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਸਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਮੰਦਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚ ਹੀ, ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਮੰਥਰਾ ਆਈ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਸੁੰਦਰ ਚੰਦਨ ਦੀ ਲੇਪ ਲਾਈ ਹੋਈ, ਰਾਜਸੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਕਮਰਬੰਦ ਅਤੇ ਕਈ ਰੱਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਉਸਨੂੰ ਐਸਾ ਦਿਸਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਕਈ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਦਰਬਾਨ ਨੇ ਜਦੋਂ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹੀ ਉਹ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਉਸ ਬੇਦਰਦ ਕੁਬਜਾ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਕੋਲ ਲੈ ਆਇਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ। ਇਹੋ ਜੁਲਮੀ ਤੇ ਕਠੋਰ ਔਰਤ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਐਸਾ ਕਰੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੁਖੀ ਸੀ ਪਰ ਆਪਣੇ ਨਿਰਣੈ 'ਚ ਡਿੱਠ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਵੇ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਮੰਥਰਾ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੀ ਹੋਈ ਘਸੀਟੀ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਡਰ ਕੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭੱਜ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, "ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ, ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਆਓ, ਦਇਆਵਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲਵੀਂ। ਉਹ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗੀ।" ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਘਸੀਟਦਾ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੰਥਰਾ ਦੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਗਹਿਣੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਵਿਖਰ ਗਏ। ਇਹ ਗਹਿਣੇ ਪੈਲੇ ਪੈਲੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਨੂੰ ਐਸਾ ਦਿਸਾ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਫੈਲ ਗਏ ਹੋਣ। ਫਿਰ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਵੀ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ। ਕੈਕਈ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਲੱਗੀ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਭਰਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਇਸਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ।" ਭਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇਕਰ ਰਾਮ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇਂਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਪਾਪੀ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ। ਪਰ ਜੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਕੁਬਜਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਨਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੇਗਾ।" ਭਰਤ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ, ਤੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਮੰਥਰਾ, ਡਰ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਕੈਕਈ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਡਿੱਗ ਪਈ ਤੇ ਕਰੂਣ ਰੋਣਾ ਲੱਗ ਪਈ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਮੰਥਰਾ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਖੋਹ ਗਈ ਸੀ। ਕੈਕਈ, ਜੋ ਭਰਤ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਧੀਰੇ ਧੀਰੇ ਢਾੜਸ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ। ਹੁਣ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨੱਸੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਚੌਦਵੀਂ ਰਾਤ ਦੇ ਸਵੇਰੇ, ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਮਹਾਰਾਜ ਦਸ਼ਰਥ, ਸਾਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਰਾਮ ਜੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜ ਕੇ, ਹੁਣ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਰਤ, ਤੂੰ ਅੱਜ ਸਾਡਾ ਰਾਜਾ ਬਣ। ਰਾਜ ਵਿਹੂਣ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਠੀਕ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕ ਸਕਦੇ।" ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਸਾਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਸਮਾਨ ਤਿਆਰ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਲੋਕ ਤੇ ਵਣਜਾਰੇ ਤੇਰਾ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੇ ਭਰਤ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ-ਦਾਦਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਿਰਾਸਤ, ਇਹ ਰਾਜ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦੇ।" ਭਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸਮਾਨ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰਾਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਮਝਦਾਰ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" "ਰਾਮ ਸਾਡਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਵਾਸਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਾਂਗਾ। ਇੱਕ ਵੱਡੀ, ਚਹੁੰ ਪਾਸੀਂ ਫੈਲਦੀ ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ।" "ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮਾਨ, ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਡੇ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਏ ਜਾਣ। ਮੈਂ ਰਾਮ ਲਈ ਜੰਗਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਉਥੇ ਹੀ, ਪੂਰੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ-ਸਿੰਘ ਰਾਮ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਾਂਗਾ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਯਜ੍ਨ ਵਿਚੋਂ ਅੱਗ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਵਾਰਥੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਕਠਿਨਤਾ ਸਹਿਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਰਾਮ ਹੀ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ।" "ਕਾਰਿਗਰ ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਣ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਮਤਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਬੜ-ਖਾਬੜ, ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹਨ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਚੱਲਣ।" ਭਰਤ ਦੀ ਇਹ ਰਾਮ-ਭਗਤੀ ਭਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ਲਾਘਾ ਯੋਗ ਬੋਲ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਮਿਲੇ।" ਇਹ ਮਹਾਨ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਚ ਜਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਝਲਕ ਪਏ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲੁੜਕ ਪਏ।