ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਲਖ਼ਮਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਖ਼ਮਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਵੀਰ ਹੈ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਛੁਡਵਾਉਂਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਪਵੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰੋਕ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅਚੰਗਾ ਤੇ ਮੰਦ ਦੋਵੇਂ ਦੇਖ ਲਏ।” ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੁਬਜਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ‘ਤੇ ਆਈ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਚੰਦਨ ਦੀ ਲੇਪ ਲਾਈ ਹੋਈ, ਰਾਜਸੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜੜੀ ਹੋਈ ਕਮਰਬੰਦ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬਾਂਦਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨਿਆ ਹੋਵੇ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ‘ਤੇ ਖੜਾ ਦਰਬਾਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੁਬਜਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮੰਦੀ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਰਹਮੀ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਹੀ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ ਮਹਿਲਾ ਹੈ—ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਚਾਹੋ, ਕਰੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਸੀ ਪਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਢਿੱਠ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: “ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਭਾਰੀ ਪੀੜਾ ਦਿੱਤੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ, ਕੁਬਜਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਰੋਦੀ ਹੋਈ ਘਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧੀ ਮੂਰਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, “ਹੁਣ ਉਹ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।” ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, “ਆਓ, ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੇ ਪਾਸ ਆਸਰਾ ਲਵਾਂ, ਜੋ ਦਯਾਲੂ, ਦਾਨਵੀ, ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੇਗੀ।” ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ, ਕੁਬਜਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਖਿੱਚਦਾ ਹੋਇਆ ਲੈ ਗਿਆ। ਮੰਥਰਾ ਜਿੱਥੇ-ਤਿੱਥੇ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ, ਉਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸਚਰਜ ਗਹਿਣੇ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਵਿੱਖਰ ਜਾਂਦੇ। ਉਹ ਗਹਿਣੇ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਪਏ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਰੜੇ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਂਟਦਾ ਹੈ। ਕੈਕੇਈ, ਇਹ ਕਠੋਰ ਤੇ ਦੁਖਦਾਇਕ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਦੇ ਪਾਸ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, “ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਦੁਆਰਾ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।” ਭਰਤ ਆਖਦਾ, “ਮੈਂ ਇਸ ਮੰਦੀ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂ, ਜੇ ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਮ ਮੈਨੂੰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਨਾ ਕਰੇ। ਜੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ, ਜਾਣ ਲਵੇ ਕਿ ਇਹ ਕੁਬਜਾ ਵੀ ਮਾਰੀ ਗਈ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ।” ਭਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਲਖ਼ਮਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ। ਮੰਥਰਾ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ‘ਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਰੋਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਕੁਬਜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਖੋ ਗਈ ਸੀ, ਕੈਕੇਈ, ਭਰਤ ਦੀ ਮਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੰਤੋਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਨੂੰ ਚਿਮੜ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ, ਸੁਣੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਉਣਹੱਤਰਵੀਂ ਸਰਗਾ। ਚੌਦਵੀਂ ਦਿਨ ਦੀ ਸਵੇਰੇ, ਰਾਜ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, “ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਸਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਡਿਆ, ਰਾਮ, ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਖ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਜ ਸਾਡਾ ਰਾਜਾ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜ ਬਿਨਾ ਆਗੂ ਦੇ, ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।” “ਸਾਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਸਮਗਰੀਆਂ ਤਿਆਰ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਘਵ; ਤੁਹਾਡੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸਭ ਗਿਲਡ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੁਹਾਡੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦਾ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਵੱਡੀ ਵਿਰਾਸਤ, ਰਾਜ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ, ਭਰਤ; ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾਓ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ।” ਭਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ‘ਤੇ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸਮਗਰੀਆਂ ਦਾ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ, ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ, ਜਿਹੜੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਕਹਿਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਰਾਮ ਸਾਡਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਪਰ ਮੈਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ।” “ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਗਾ। ਸਾਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸਮਗਰੀਆਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ, ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਚਲੋ; ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਜੰਗਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਉਥੇ ਹੀ, ਜਗਤ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਰੀਤ-ਰਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਆਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਯਜਨਾ ਤੋਂ ਅੱਗ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਜੋ ਸਵਾਰਥੀ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਕਠੋਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ।” “ਕਾਰੀਗਰ ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਣ, ਚਾਹੇ ਸਮਤਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉੱਚ-ਨੀਚ, ਅਤੇ ਰੱਖਵੇ, ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਹਨ, ਸਾਡਾ ਸਾਥ ਦੇਣ।” ਜਦ ਭਰਤ, ਰਾਮ ਦੀ ਖਾਤਿਰ, ਐਸਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਉੱਤਮ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, “ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸੁਭਾਗਾ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੇ, ਜਦ ਤੂੰ ਐਸਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।