ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਰਤ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੇਰਾਂ ਦਿਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਹੱਡੀਆਂ ਹੀ ਬਚੀਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਦੇਰ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਜੋੜੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਾਲਾਤ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਟੱਲ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।” ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਢਾਢਸ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਨੇ ਭਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਸੁਣਾਈ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਉਠ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਣ ਲੱਗੇ। ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਸੂ ਪੋਂਹ ਕੇ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਭਾਰੀ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠਹੱਤਰਵੀ ਸਰਗਾ। ਜਦ ਭਰਤ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਉਹ ਰਾਮ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਇਕ ਔਰਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਛੁਡਾਉਂਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਪਵੇ? ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਔਰਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਸਹੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰੋਕ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਸਹੀ-ਗਲਤ ਦੇਖ ਕੇ।” ਜਦ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਕੁਬਜਾ, ਜੋ ਹਰ ਗਹਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਆਈ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਹੋਈ, ਰਾਜਸੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਰਤਨ ਜੜੇ ਕਮਰਬੰਦ ਤੇ ਕਈ ਡੋਰੀਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਈ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਬਾਂਦਰ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਬੁਰਾਈ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸੀ, ਬੇਦਰਦੀ ਕੁਬਜਾ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਕੋਲ ਲੈ ਆਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ ਗਏ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ; ਇਹ ਹੈ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਔਰਤ—ਤੂੰ ਜੋ ਚਾਹੇ ਕਰ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਸੀ ਪਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਰਣੈ ਵਿੱਚ, ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਤੂਤ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਬਜਾ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਜਬਰ ਨਾਲ ਫੜੀ ਗਈ ਤੇ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਰੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਡਰੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਹੁਣ ਉਹ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ, ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਆਓ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਆਸਰੇ ਚੱਲੀਏ, ਜੋ ਦਯਾਲੁ, ਦਾਨੀ, ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਡੀ ਰਾਖੀ ਕਰੇਗੀ।” ਫਿਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕੁਬਜਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਖਿੱਚਦਾ ਹੋਇਆ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦ ਮੰਥਰਾ ਇधर-ਉਧਰ ਖਿੱਚੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਲੱਖਣ ਆਭੂਸ਼ਣ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਖੁੰਝ ਗਏ। ਉਹ ਆਭੂਸ਼ਣ ਪਸਰੇ ਹੋਏ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ, ਪਤਝੜ ਦੇ ਆਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਸੀ, ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਤੇ ਕਰੜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਡਾਂਟਿਆ। ਕੈਕੇਈ, ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਦੁਖ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਦੇ ਆਸਰੇ ਆ ਗਈ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਵੱਲੋਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।” “ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ, ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ, ਜੇ ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਮ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲਾਏ। ਜੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ, ਜਾਣ ਲਵੇ ਕਿ ਇਹ ਕੁਬਜਾ ਮਾਰੀ ਗਈ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕਦੇ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।” ਭਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਤੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਮੰਥਰਾ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਹੌਲ-ਹੌਲ ਕਰਦੀ, ਡੂੰਘੇ ਦੁਖ ਨਾਲ, ਕਰੂਣ ਰੋਈ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ, ਭਰਤ ਦੀ ਮਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਿੜੀ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਨੂੰ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਢਾਢਸ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਉਣਾਂਸੀਵੀ ਸਰਗਾ। ਚੌਦਵੀਂ ਦਿਨ ਦੀ ਸਵੇਰੇ, ਰਾਜ ਦਰਬਾਰੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜ ਕੇ, ਅਕਾਸ਼ਵਾਸੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਰਾਜਾ ਬਣ; ਰਾਜ ਬਿਨਾ, ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਸਾਰੇ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਸਮਾਨ ਤਿਆਰ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਲੋਕ ਤੇ ਵਣਜੀ ਜਥੇ ਤੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਰਤ, ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦਾ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਵੱਡੀ ਵਿਰਾਸਤ, ਰਾਜ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਤੇ ਸਾਡੇ ਰਾਖੀ ਕਰ, ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਖ।” ਭਰਤ ਨੇ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮਾਨ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਦਾ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ, ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।