ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨੂੰ ਤੇਲ ਦੇ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਰੰਗਤ ਉੱਡ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵਰਗੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੋਹਣੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਵਿਛੋਣੀ ਉੱਤੇ ਪਏ ਹੋਏ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਰਤ ਨੇ ਰੋਦਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਦ ਮੈਂ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਲਿਆ, ਜੋ ਤੂੰ ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਮ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ?" ਉਹ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, "ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ? ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸਦੇ ਕਰਮ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੰਞੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁਣ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ?" ਭਰਤ ਨੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੁਣ ਜਦ ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ?" ਉਹ ਆਖਦਾ, "ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ ਚੰਨ ਰਾਤ ਵਰਗੀ ਸੁੰਨੀ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਉਜੜਾ-ਉਜੜਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।" ਭਰਤ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਤੇ, ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਜੋ ਕੁਝ ਰਾਜਾ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋਣੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਕਰਵਾਓ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਭੁਜਾ ਵਾਲੇ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ।" ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਮੰਨਦਿਆਂ ਭਰਤ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਕੁਲਗੁਰੂ ਤੇ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ। ਜੋ ਲੋਕ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹਵਨ ਕਮਰੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦ ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵਿਛੋੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਿਬਿਲਾ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਨੌਕਰ, ਗਲੇ ਰੋਣ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਏ ਤੇ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ, ਉਹਨੂੰ ਲੈ ਚਲੇ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਗੇ-ਆਗੇ ਲੋਕ ਸੋਨਾ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਪੜੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਛੱਡਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਹੋਰ ਲੋਕ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਰਾਲ, ਚੀੜ, ਕਮਲ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੇ ਦਿਵਯ ਲੱਕੜ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਸੁਗੰਧਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਿਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਫਿਰ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ ਤੇ ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਵੀਦਿਕ ਭਜਨ ਗਾਏ। ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ, ਪਲੰਗੀਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ 'ਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਈਆਂ। ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਰਖੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਕੀਤੇ। ਕੌਸਲਿਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ। ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਵਿਲਾਪ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਰਸਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਬਰ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਿਆ। ਉਹ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਰੋਦਨ ਕਰਦੀਆਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੀਆਂ ਤੇ ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈਆਂ। ਭਰਤ, ਰਾਣੀਆਂ, ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਤਰਪਣ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਜੂ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਆਏ ਤੇ ਦਸ ਦਿਨ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੋਗ ਮਨਾਇਆ। ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੋ ਗਈ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ, ਧਨ, ਭੋਜਨ, ਮਹਿੰਗੇ ਕਪੜੇ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰ ਦਾਨ ਕੀਤੇ। ਬਹੁਤ ਸਫੈਦ ਕੰਬਲ, ਸੈਂਕੜੇ ਗਾਂ, ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰ, ਵਾਹਨ ਤੇ ਵੱਡੇ ਘਰ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਾਨ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਲਈ ਕੀਤੇ। ਤੀਰਵੇਂ ਦਿਨ ਦੇ ਸਵੇਰੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਗਲਾ ਰੋਣ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਗਿਆ। ਚਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਭਰਤ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਜਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਰਾਘਵ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਹ ਜੰਗਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਰੱਖਵਾਲੇ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਸਲਿਆ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ? ਇਹ ਲਾਲ ਰਾਖ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਭਰ ਆਇਆ।" ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਲੀਨ ਹੋਣ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਭਰਤ ਰੋ ਪਿਆ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਝੰਡਾ ਡਿੱਗਣ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਸਨ, ਕੋਲ ਆ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਵੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਮਨਥਰਾ ਤੇ ਕੈਕਈ ਦੇ ਦੁਖਦਾਈ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਪਾਗਲ ਵਰਗਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਰਦਾਨਾਂ ਦੇ ਦਿਓਣ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਦੁਖ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਠਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਰਮ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਾਡਲਾ ਪੁੱਤਰ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। "ਹੇ ਪਿਤਾ! ਭਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਰੋ ਰਿਹਾ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ? ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਕਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਦਿੱਤੇ, ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ?" "ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ, ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ? ਫਿਰ ਵੀ, ਵਿਛੋੜੇ ਵੇਲੇ ਧਰਤੀ ਫੱਟ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸਮਾਂ ਜਾਂਦੀ।" "ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ! ਤੁਸੀਂ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕੂਦ ਜਾਵਾਂਗਾ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਭਰਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਬਸੀ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਦੇਖ ਕੇ, ਹਰੇਕ ਦੀ ਅੱਖ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।