ਭਾਰਤ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਿਰਹ ਵਿਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਖੋਹ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਦੁਖੀ ਰਾਤ ਉਸ ਲਈ ਲੰਘ ਗਈ। ਸਵੇਰ ਹੋਈ ਤਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ, ਕੇਕੈਯੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਭਾਰਤ, ਹੁਣ ਦੁਖ ਕਰਨਾ ਛੱਡੋ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੈ।" ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਰੌਣਕ ਮਿਟ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਤੇਲ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ। ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਰਤਨ ਜੜੇ ਹੋਏ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤੇ ਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਦੁਖ ਭਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਆਹ ਕਰੀ, "ਹੇ ਪਿਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਮ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸੀ? ਹੁਣ, ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਬਿਨਾਂ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ? ਹੁਣ ਰਾਜ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਸੁਗਤੀ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਗਏ?" ਭਾਰਤ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮਾਤਾ ਧਰਤੀ ਵੀ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਚੰਨਣ ਬਿਨਾਂ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਬੇਰੰਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਅਯੋਧਿਆ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸੁੰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।" ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੰਝ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਵੇਲੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਮੁੜ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਕੁਝ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਰਾਜਾ ਲਈ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਦੇ ਕਰ ਲਵੋ।" ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼," ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸਾਰੇ ਪੁਜਾਰੀ, ਕੁਲਗੁਰੂ ਤੇ ਅਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਰਾਜਾ ਦੇ ਅੱਗਣ ਕੋਲ ਪਹਰੈਦਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਥੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਹੁਣ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਚੁਕੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਬਿਲਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਭਾਵੁਕ ਤੇ ਦੁਖੀ ਦਾਸ-ਦਾਸੀਆਂ ਨੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਜਾਇਆ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਲੋਕ ਸੋਨਾ, ਗਹਣੇ ਤੇ ਕਪੜੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਵੰਡਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਹੋਰ ਲੋਕ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਗੂਗਲ, ਚੀੜ, ਕਮਲ ਤੇ ਚੰਗੇ ਚੰਗੇ ਲੱਕੜ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੁਗੰਧਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੁਜਾਰੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਪੁਜਾਰੀ ਨੇ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤੇ ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਗਾਇਕ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਮ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ, ਪਾਲਕੀਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ 'ਚ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ। ਪੁਜਾਰੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ ਤੇ ਕੌਸਲਿਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈਆਂ। ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਲਾਪ ਦੀ ਧੁਨ, ਹਜਾਰਾਂ ਸਾਰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਸਮਾਨ ਗੂੰਜਾ ਉਠੀ। ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਤਨੀਆਂ ਰਥਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈਆਂ। ਭਾਰਤ, ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਪੁਜਾਰੀ ਮਿਲ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸਭ ਰੋਣਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਜੂ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦਸ ਦਿਨ ਤਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੋਗ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੋਣ ਤੇ, ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਲਈ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਰਤਨ, ਧਨ, ਭੋਜਨ, ਕੀਮਤੀ ਕਪੜੇ ਤੇ ਨਗ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਕੰਬਲ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰ, ਰਥ ਤੇ ਵੱਡੇ ਘਰ ਵੀ ਦਿਤੇ। ਇਹ ਸਭ ਦਾਨ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਲਈ ਕੀਤੇ। ਤੀਸਰੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ, ਭਾਰਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤ ਸੀ ਪਰ ਹਿਰਦਾ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਚਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਜਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਛੱਡ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਦੇ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਿਤਾ, ਤੂੰ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ? ਇਹ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਰਾਖ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਵਿਹਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਰੋ ਪਿਆ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਝੰਡਾ ਡਿੱਗਣ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿਚ ਅਟੱਲ ਸਨ, ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਵੇਖਿਆ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਪਾਗਲ ਵਰਗਾ ਵਿਹਲਿਆ, ਦੁਖ ਵਿਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨਤਾਵਾਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ, ਮੰਥਰਾ ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦੀਆਂ ਚਲਾਕੀਆਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ। ਦਾਤਾਂ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਨਾਲ ਉਠਿਆ ਇਹ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਉਸ ਨੂੰ ਡੁੱਬੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਨਰਮ ਤੇ ਸਦਾ ਲਾਡ ਪਾਇਆ ਪੁੱਤਰ ਦੁਖ ਵਿਚ ਗਲ ਗਿਆ।