ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਇਸ ਦਰਦ ਭਰੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮੋੜਿਆ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਧਰਮਾਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਾਂ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਰੋ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੁੱਖ ਤੇ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਟਕਣ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਕਰਕੇ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤੁਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਸੁਧ-ਬੁੱਧ ਗਵਾ ਬੈਠਿਆ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਿਆ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡੂੰਘੀਆਂ ਆਹਾਂ ਭਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਰਾਤ ਗ਼ਮੀ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਈ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਭਰਤ, ਕੇਕੈਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਗ਼ਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਕੋਲ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਹੋ ਗਿਆ ਦੁੱਖ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ; ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ।" ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਤੇਲ ਦੇ ਘੜੇ ਤੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਰੰਗਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੌ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੀਮਤੀ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਸ਼ੈਯਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਰਤ ਨੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਕੀ ਸੋਚਿਆ ਸੀ, ਜਦ ਤੂੰ ਧਰਮੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਜਦ ਮੈਂ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸੀ? ਹੁਣ ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਸਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਇਹ ਦੁਖੀ ਲੋਕ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੰਞੇ ਹੋਏ, ਕੌਣ ਸੰਭਾਲੇਗਾ? ਰਾਜਾ, ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਤੇ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਧਰਤੀ ਚਾਨਣ ਬਿਨਾਂ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।" ਜਦ ਭਰਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਮੁੜ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਕੁਝ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਕਰ, ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਕੋਈ ਝਿਝਕ ਨਾ ਕਰ।" ਭਰਤ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸਭ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ, ਕੁਟੰਬ ਦੇ ਆਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ। ਜੋ ਲੋਕ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹਵਨ-ਕਮਰੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਜਦ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਿਲਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ, ਗਲੇ ਰੋਣ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਜਾਇਆ। ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਲੋਕ ਸੋਨਾ, ਸੋਨ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਪੜੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਛਿੜਕਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਹੋਰ ਲੋਕ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਗੁਗਲ, ਚੀੜ, ਕਮਲ ਦੀ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਵ੍ਯ ਲੱਕੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਕੇ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ, ਸੁਗੰਧਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚਿਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਫਿਰ, ਨਿਯਮਤ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ; ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਭਜਨ ਗਾਏ। ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪਲੰਕੀਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਆਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਜਚਦਾ ਸੀ। ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਦਕਿ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਔਰਤਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ। ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁੱਖ ਭਰੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਉੱਠਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਫਿਰ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਰੋਣ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਰੀਆਂ ਤੇ ਸਰਯੂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਗਈਆਂ। ਭਰਤ, ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵেশ ਕੀਤਾ ਤੇ ਦਸ ਦਿਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗ਼ਮੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ। ਦਸ ਦਿਨ ਲੰਘਣ ਤੇ, ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਭਰਤ ਨੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਤਨ, ਧਨ, ਭੋਜਨ, ਕੀਮਤੀ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰ ਦਿੱਤੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਫੇਦ ਕੰਬਲ, ਸੈਂਕੜੇ ਗਾਂ, ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰ, ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਘਰ ਵੀ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਸਭ ਦਾਨ ਭਰਤ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਕੀਤੇ। ਤੇ ਫਿਰ, ਤੇਰਵੇਂ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ ਪਰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਚਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਬੋਲੇ: "ਜਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਰਾਘਵ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਇਹ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਰਾਖ ਤੇ ਸੜੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ..." ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਂਗ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸਨ, ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।