ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤਾਵਨਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠ ਢਹਿ ਪਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿਚ, ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਠੋਰ ਸ਼ਾਪਾਂ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਇਕ ਉੱਚਕੁਲ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਘਰ ਛੱਡ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉੱਚਕੁਲ ਵਾਲੇ ਦੀ ਰਜਾਮੰਦੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗਿਆਈ ਵੱਲ ਮੋੜ ਲਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਅਮਲ ਵਿਚ ਅਧਰਮ ਕਰੇ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਦਾਨ ਅਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੀ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਮ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੁੱਟੇਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਲੁੱਟੀ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਉਹ ਪਾਪ ਆਵੇ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਸਾਂਝਿਆਂ ਸਮੇਂ ਸੁੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਛੱਡਣ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਅਧਰਮ ਕਰਨ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਜਾਮੰਦੀ ਨਾਲ ਉੱਚਕੁਲ ਵਾਲਾ ਘਰ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਕਦੇ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਮਾਂ ਜਾਂ ਪਿਓ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਉਹ ਅੱਜ ਹੀ ਧਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਨਿਰਥਕ ਖੜਾ ਰਹਿਣ। ਉਹ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ, ਗਰੀਬ, ਬੀਮਾਰ ਅਤੇ ਤਪਤ ਰਿਹਾ ਕਰੇ। ਉਹ, ਜੋ ਉੱਚਕੁਲ ਵਾਲੇ ਦੀ ਰਜਾਮੰਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਹੋਇਆ, ਸਮਾਨ, ਦੁਖੀ, ਆਸ ਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਝੂਠੇ ਵਾਅਦੇ ਕਰੇ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੱਗੀ, ਕਠੋਰਤਾ, ਚੁਗਲੀ, ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਡਰਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁਚੀ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਅਧਰਮੀ ਰਹੇ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਉੱਚਕੁਲ ਵਾਲੇ ਦੀ ਰਜਾਮੰਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਹੋਇਆ, ਕਿਸੇ ਚੰਗੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੇਂ ਉਪਚਾਰ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਅਧਰਮ ਕਰੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਨੂਨੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਰਾਈਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਜਾਮੰਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਹੋਇਆ, ਗੋਤਹੀਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਗੰਦਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਪਾਵੇ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਉੱਚਕੁਲ ਵਾਲੇ ਦੀ ਰਜਾਮੰਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਹੋਇਆ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਏ ਜਾਂ ਵੱਛੇ ਲਈ ਭੈਸ ਦਾ ਦੁੱਧ ਚੁੱਕ ਲਵੇ। ਉਹ ਜਦ ਪਾਣੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ, ਤਰਸਦੇ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਵੇ। ਜਦ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਵਿਚ ਭਾਗੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਇਹ ਸ਼ਾਪਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਸ਼ ਖੋ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਇਹ ਕਠੋਰ ਕਸਮਾਂ ਖਾਂਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਪੁੱਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਇਹ ਕਸਮਾਂ ਖਾਂ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੀ ਖਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਧਰਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟੇ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਅਦੇ ਤੇ ਡਿੱਗਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ-ਪਿਆਰੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿਚ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਈ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਭਾਰਤ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਵਿਗੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੰਤਾਵਨਾ ਲੈਂਦਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪਿਆ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਡੂੰਘੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਲੈਂਦਾ, ਰਾਤ ਭਰ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਭਾਰਤ, ਕੇਕਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤਾਵਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਹੁਣ ਕਾਫੀ ਦੁੱਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ।'' ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਅੰਤਮ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਆਵਸਥਾ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਤੇਲ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਰੰਗਹੀਣ ਸੀ, ਉਹ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੋਹਣੇ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ, “ਰਾਜਨ, ਜਦ ਮੈਂ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਧਰਮੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ?” “ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਰਾਜਨ, ਇਹ ਦੁਖੀ ਲੋਕ, ਜੋ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਕਿਵੇਂ ਰਹਿਣਗੇ? ਹੁਣ, ਜਦ ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਕੌਣ ਤੇਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੇਗਾ? ਧਰਤੀ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਚਾਨਣ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਸੁੰਨੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।” ਜਦ ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਕੁਝ ਅੰਤਮ ਕਰਮ ਇਸ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਕਰ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ।'' ਭਾਰਤ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਬਚਨ ਮੰਨ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਸਭ ਪੁਜਾਰੀ, ਕੁਲਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਜਿਹੜੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਅੱਗ-ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਡਿਊਟੀ ਤੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਬਿਲਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਨੌਕਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਮਨ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਚੱਲੇ। ਲੋਕ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲਦੇ, ਰਸਤੇ 'ਚ ਸੋਨਾ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਪੜੇ ਛੱਡਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋਈ।